Τα καφέ της Ασκληπιού.

                                        Τα καφέ της Ασκληπιού.


     Ασκληπιού-Ακαδημίας: μια διαδρομή που για τα τρία τελευταία χρόνια, όσα ο αδελφός μου πέρασε στην κλινική πριν μας αφήσει, είχε μπει στην καθημερινή μου ζωή, αφού αποτελούσε το δρόμο από και προς την κλινική. Την έκανα με τα πόδια, αποφεύγοντας συνειδητά το λεωφορείο, αφενός γιατί με το περπάτημα αποφορτιζόμουν από το βάρος της ατμόσφαιρας της κλινικής, αφετέρου γιατί η διαδρομή αυτή με ευχαριστούσε και εξακολουθεί φυσικά, όποτε με φέρνει ο δρόμος εκεί, να με ευχαριστεί. Παλιά νεοκλασσικά, άλλα αναπαλαιωμένα, άλλα με έντονα τα σημάδια της φθοράς μιλούν για μια άλλη παλιά εποχή αστικής ανάπτυξης. Η εκκλησία του Αγ. Νικολάου δεσπόζει υπερυψωμένη και επιβλητική στη μέση περίπου της Ασκληπιού. Πολλές φορές μέσα σ' αυτήν αναζήτησα παρηγοριά στην απελπισία μου γυρίζοντας από το Γιώργο. Συνεχίζοντας προς την Ακαδημίας βιβλιοπωλεία με παλιά βιβλία, παλαιοπωλεία και "καφέ" μικρά, καλόγουστα, ζεστά, που συγκεντρώνουν κόσμο νέο κυρίως, αλλά και της ηλικίας μου. Μέσα στο κέντρο της πόλης, που ασφυκτιά κάτω από το βάρος των πολλών προβλημάτων της, ο κόσμος αυτός μέσα στα "καφέ" επικοινωνεί, διαβάζει, γελά, στοχάζεται μ' ένα φλυτζάνι καφέ μπροστά του. Πάντα με γοητεύουν τα "καφέ". Θεωρώ τη συνεύρεση στα "καφέ" με φίλους, με τον κόσμο σαν μια μυσταγωγία, κατα την οποία οι ψυχές ανοίγουν, οι πόνοι ημερεύουν, τα προβλήματα βρίσκουν ενδεχομένως λύσεις- κι αν δεν βρίσκουν δεν πειράζει- είναι αρκετό ότι αποκαλύπτονται και κάποιος άλλος που πίνει μαζί μας καφέ τα ακούει, ίσως τα κατανοεί, πάντως έναν παρηγορητικό λόγο έχει να μας πει. Το "ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ", το "ΤΡΑ-ΛΑ-ΛΑ", το "ΚΟΚΚΟΙ ΚΑΦΕ", το "PONDEROSA" είναι μερικά από τα καφέ της Ασκληπιού που συγκεντρώνουν έναν κόσμο όμορφο, ζωντανό, με διάθεση για κουβέντα, για διάβασμα και που δίνουν στην πόλη την ουσιαστική αστική της διάσταση.

Aποσπάσματα από το διήγημα του Λ. Πιραντέλλο: "Συνομιλία με τη μητέρα"
(Ενα συγκινητικότατο διήγημα για το πιο σημαντικό πρόσωπο της ζωής μας

" Και μου συνέβη, καθώς πλησίασα για πρώτη φορά στη γωνία του δωματίου όπου οι σκιές άρχιζαν κιόλας να ζουν, να συναντήσω κάποια που δεν περίμενα.
- Μα πώς, μαμά; Εσύ εδώ;
Κάθεται, μικρόσωμη, στην πολυθρόνα, όχι εδώ, στο δωμάτιό μου,αλλά ακόμα σ' εκείνο το δωμάτιο του μακρινού μας σπιτιού, όπου ωστόσο οι άλλοι τώρα πια δεν τη βλέπουν να κάθεται και από όπου ούτε εκείνη τώρα βλέπει γύρω της τα πράγματα που άφησε για πάντα, του φως του ζεστού ήλιου, φως λαμπερό που ευωδιάζει θάλασσα, τη βιτρίνα στη μια πλευρά όπου αστράφτουν τα σερβίτσια , και στην άλλη πλευρά το μπαλκόνι που βλέπει στο  δρόμο του παραθαλάσσιου χωριού, όπου κυλάει μονότονη, όλο θορύβους, η καθημερινή ζωή, γεμάτη κίνηση για τους άλλους και πλήξη για κείνην. Ούτε βλέπει πια απέναντί της τ' αγαπημένα της εγγονάκια με ορθάνοιχτα τα γλυκά τους μάτια ν' ακούν τις ιστορίες της, κι εκείνους τους άλλους δυο που περισσότερο, ασφαλώς, της στοίχισε ν' αφήσει: το σύντροφο της ζωής της και την πιο αγαπημένη της κόρη, αυτήν που μέχρι τέλους την περιέβαλλε με την άγρυπνη λατρεία της......
Στην ερώτησή μου:
-Μα πώς, μαμά; Εσύ εδώ;
σηκώνει το μέτωπο και τα γόνατα και με κοιτάζει μ' εκείνα τα μάτια που έχουν ακόμα το φως των είκοσι χρόνων,  μα σ' ένα πρόσωπο χλωμό, αδύνατο και καταβεβλημένο από την αρρώστια και τα χρόνια. Με κοιτάζει και μου γνέφει πως ναι, πως ήρθε για να μου πει όσα δεν μπόρεσε να μου πει πριν φύγει από τη ζωή, αφού ήμουν μακριά........
-Σ'  άφησα; Μα δεν το  ήθελα, γιε μου μολονότι είμαι τόσο κουρασμένη , το ξέρεις, κι έχω τόση ανάγκη να ξεκουραστώ από τις συμφορές μιας μακριάς ζωής, αχ, μακριάς παρά τα τόσα βάσανα... Εγινε. Δεν το ήθελα. Δεν το ήθελα για σένα και για όλους τους άλλους, μα περισσότερο για σένα που, το ξέρω, με το δίκιο σου αναρωτιόσουν αν σε συντροφεύει η καρδιά μου στην αγωνία σου για το γιο σου που πολεμάει εκεί κάτω... Και σε συντρόφευε, γιέ μου, η καρδιά μου, κι ίσως γι' αυτό να...
Οχι, όχι, τι σχέση έχεις εσύ; Δεν μπόρεσε αυτή η γριά καρδιά να τρέξει όσο έπρεπε πίσω από την αγωνία σου και σταμάτησε..... Αλλά καλύτερα για μένα, καλύτερα έτσι, πίστεψέ με. Σ' το λέω για να βρεις παρηγοριά στη θλίψη για το θάνατό μου. Δεν μπορούσα να ξεκουραστώ. ...... Αλλά και η καρδιά, ξέρεις, μολονότι είχε κουραστεί να χτυπάει... κι αυτή, μέσα, ήταν σαν πρώτα, έκλεινε ακόμα μέσα της τα πάντα, όλη μου τη ζωή, μα πιο πολύ τα παιδικά μου χρόνια....κι όλα τα πρόσωπα και τα πράγματα του χτες, τόσο ζωντανά, μα τόσο ζωντανά στο νόημα που είχε τότε η ζωή για μένα, ώστε αρκετές φορές η κατοπινή μου ζωή μου φαινόταν σαν όνειρο, και όχι εκείνη η ζωή που ήταν τόσο μακρινή και όμως τόσο παρούσα εδώ, μέσα στην καρδιά μου. Ε, γιατί τη ζωή, γιε μου, το ξέρεις, τη δίνουμε στα παιδιά μας για να τη ζουν εκείνα κι είμαστε ευχριστημένοι αν  κάποια αντανάκλαση φτάνει ως εμάς. Αλλά δεν μας φαίνεται πια δική μας. Η δική μας, για μας, μέσα μας, είναι πάντα εκείνη που δεν δώσαμε αλλά μας έδωσαν. Εκείνη, που, όσο απομακρύνεται στο χρόνο, φυλάει μέσα μας για πάντα το άρωμα της παιδικής μας ηλικίας, την όψη και τις φροντίδες των γονιών μας, το σπίτι που έφτιαξαν εκείνοι για μας....
Κουνάει το κεφάλι της και τα μάτια της αστράφτουν από τη συγκίνηση που της προκαλούν οι αναμνήσεις.......
-....................... Εσύ που ήσουν πάντοτε μακριά μου, έτσι από μακριά να με σκέφτεσαι ακόμα ζωντανή. Δεν είμαι μήπως πάντα ζωντανή για σένα;
- Ω, ναι, μαμά, της αποκρίθηκα. Ζωντανή, ναι... αλλά δεν είναι αυτό. ......... Κλαίω γιατί εσύ, μαμά, εσύ δεν μπορείς πια να με σκέφτεσαι. Χάθηκε από το δικό μου κόσμο ένα στήριγμα, μια παρηγοριά. Οταν στεκόσουν καθισμένη εκεί, στη γωνιά σου, έλεγα: "Εαν εκείνη με σκέφτεται  από μακριά, είμαι ζωντανός για κείνην". Κι αυτό με στήριζε, με παρηγορούσε. Τώρα που πέθανες, δεν λέω πως δεν είσαι πια ζωντανή. Για μένα είσαι ζωντανή καθώς ήσουν, καθώς σε σκεφτόμουν από μακριά χωρίς να σε βλέπω, και θα ΄σαι ζωντανή όσο θά ΄μαι κι εγώ ζωντανός. Μα βλέπεις, είναι αυτό, ότι εγώ τώρα δεν είμαι πια ζωντανός και δεν θα 'μαι για σένα ζωντανός ποτέ πια. Γιατί εσύ δεν μπορείς πια να με σκέφτεσαι όπως σε σκέφτομαι εγώ, δεν μπορείς πια να με νιώσεις, όπως σε νιώθω εγώ. Κι ακριβώς γι' αυτό, μαμά, ακριβώς γι' αυτό, όσοι πιστεύουν πως είναι ζωντανοί νομίζουν πως θρηνούν τους νεκρούς τους, κι απεναντίας, θρηνούν το δικό τους θάνατο, τη δική τους πραγματικότητα που δεν υπάρχει πια στη συνείδηση εκείνων που έφυγαν.........
Η σκιά άρχισε να χάνεται μέσα στο δωμάτιο. Δεν τη βλέπω και δεν την ακούω πια. Αλλά ακούω σαν να φτάνει από μακριά ένα παρατεταμένο θρόισμα φύλλων, που για λίγο με ξεγελάει και φέρνει στο μυαλό μου το υπόκωφο μουρμουρητό της θάλασσας, εκείνης της θάλασσας που δίπλα της βλέπω ακόμα τη μητέρα μου.
 Σηκώνομαι. Πλησιάζω στο παράθυρο. Τα νεαρά κλαδιά της ακακίας του κήπου μου, με τις πυκνές φυλλωσιές, αφήνονται ράθυμα στον άνεμο, που μοιάζει σαν να θέλει να τα τσακίσει. Ομως αυτά τον ακολουθούν λυγερά και χαίρονται να σαλεύουν τα φύλλα τους. Είναι μια κίνηση ίσκιου ή σύννεφου, δεν τα ξυπνάει από τον ύπνο που τα τυλίγει.
 Ακούω μέσα μου, σαν να φτάνει από μακριά, τη φωνή της που μου ψιθυρίζει:
"Κοίτα τα πράγματα και με τα μάτια εκείνων που δεν τα βλέπουν πια. Θα νιώσεις μια θλίψη, γιε μου, που θα τα κάνει να φαντάζουν πιο ιερά και πιο όμορφα".-

                                         Παράλληλες αναγνώσεις.


    Πρόσφατα διάβασα δυο ενδιαφέρουσες συλλογές διηγημάτων: την "Ομορφη  ζωή" της Ζέτας Κουντούρη και τα "Καμίνια εντός" του Ιερώνυμου Πολλάτου. Παράλληλα, ξαναδιαβάζω τον "Δον Κιχώτη" του Μ. Θερβάντες. Πώς αυτά τα τρία βιβλία συνδέθηκαν, περίεργα ίσως, μεταξύ τους μέσα μου, θα προσπαθήσω να δείξω εδώ.

     Η πρώτη συλλογή διηγημάτων της Ζέτας Κουντούρη περιλαμβάνει ιστορίες ηρώων, όλων αντρών, που ζουν, όπως αρχικά φαίνεται, στα περισσότερα διηγήματα της συλλογής, ζωή ζηλευτή. Η βιτρίνα είναι λαμπερή. Οι ήρωες έχουν να επιδείξουν λαμπρή καριέρα, κινούνται σε πολυτελείς χώρους, έχουν ερωτικές σχέσεις παράλληλα με μια τακτοποιημένη, επιφανειακά τουλάχιστον, ζωή. Πίσω όμως από τη βιτρίνα; Η "μαστοριά" της συγγραφέως οφείλεται στο ότι δεν μας αφήνει σ' αυτή τη "βιτρίνα",αλλά μας αναγκάζει να δούμε πίσω απ' αυτήν. Το "τέχνασμά" της είναι ότι στήνει απέναντι στους "πετυχημένους" άντρες ήρωές της γυναικεία πρόσωπα- άραγε είναι τυχαίο αυτό;- που είτε με την επίμονη ανώνυμη παρουσία τους στη ζωή τους για κάποιο διάστημα, είτε με κάποιο γράμμα, είτε μέσα από κάποια λόγια, είτε με την αυτοκτονία τους ωθούν τους ήρωες σε μια ενδοσκόπηση, σε μια αναδρομή στο παρελθόν και σ' έναν απολογισμό ζωής, που ανασύρει ενοχές δυσβάσταχτες και αποδομεί όλο το οικοδόμημα της επιφανειακής ευτυχίας. Τα πρόσωπα αυτά είναι συνήθως από την άλλη πλευρά της ζωής, τη σκοτεινή και δύσκολη κι έτσι λειτουργούν σαν καταλύτες αποκάλυψης του απατηλού χαρακτήρα της ευτυχίας των ηρώων. Η παρουσία τους φέρνει στο φως, μέσα κυρίως από εσωτερικούς μονολόγους άμεσους ή έμμεσους, ενοχές, αγωνίες, φόβους, ανασφάλειες, αδυναμία επικοινωνίας με τους κοντινούς τους ανθρώπους, μοναξιά, εντέλει δυστυχία. Ετσι η αρχική εικόνα της αξιοζήλευτης ευτυχίας θαμπώνει τελικά τόσο που σχεδόν δεν φαίνεται και βέβαια παύει να εντυπωσιάζει. Μόνον ο κηπουρός και η γυναίκα του στο πρώτο διήγημα "Ομορφη ζωή"  μένουν με την εικόνα της ευτυχίας του στρατηγού που χρόνια υπηρετούν, την ίδια ώρα όμως που ο αναγνώστης, μέσα από την ανασκόπηση της ζωής του ήρωα από τον ίδιο, λίγο πριν πεθάνει, έχει αντιληφθεί πόσο μόνος και δυστυχής ήταν ο ήρωας. Η ειρωνεία λειτουργεί αριστοτεχνικά.

    Συνήθως η αξία ενός λογοτεχνικού έργου αποτιμάται και από το κατά πόσο αλλάζει τη ματιά μας, σαν αναγνωστών, απέναντι στη ζωή. Νομίζω ότι το βιβλίο της Ζέτας Κουντούρη μας υποψιάζει απέναντι σε ό,τι λάμπει και επομένως μας ωθεί να βλέπουμε πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα, αυτό που τελικά είναι αληθινό και ουσιαστικό. Αυτό ζητά και το κορίτσι που επισκέπτεται τον συγγραφέα του διηγήματος "Θά ' θελα να να με λένε Δαλιδά": "Τι απέγινε στ' αλήθεια η παλιά μαγκιά σου;... Την άφησες στην άκρη, την ξεπούλησες κι αυτή για να σου δώσουν την πανεπιστημιακή έδρα; Είχαν αίμα τα πρώτα σου βιβλία.." Νομίζω ότι αυτό το "αίμα", η αληθινή ζωή, είναι η μαγιά ενός καλού λογοτεχνικού έργου.

    Η "μαγκιά" και το "αίμα" είναι οι λέξεις που ταιριάζουν, κατά τη γνώμη μου, στο βιβλίο του Ιερ. Πολλάτου "Τα Καμίνια εντός". Εδώ δεν υπάρχει βιτρίνα. Υπάρχει η σκληρή πραγματικότητα, η αληθινή ζωή της βιοπάλης, της μιζέριας, το όνειρο για μια καλύτερη ζωή που μένει απραγματοποίητο. Υπάρχει η παράγκα, το καμαράκι, ο χωματόδρομος με τη λάσπη να θάβει τα όνειρα το χειμώνα και με τη σκόνη να τα εξανεμίζει το καλοκαίρι. Τα Καμίνια, "η συνοικία το όνειρο" του Πειραιά, εντός- πιο εντός δεν γίνεται- με τους ανθρώπους τους μεροκαματιάρηδες, "μοιραίους", αδύναμους μπροστά στην παντοδύναμη εξουσία και το χρήμα, να παλεύουν με κάθε τρόπο, αλλοτε ηθικό, άλλοτε ανήθικο- με τα κριτήρια πάντα μιας κοινωνίας που διαχωρίζει τους ανθρώπους- και τελικά να συντρίβονται. Ο συγγραφέας συμπονά τους ήρωές του και φυσικά μας μεταδίδει τη συμπάθεια γι' αυτούς. Εχοντας διαβάσει τα πρώτα διηγήματα κι έχοντας τον Δον Κιχώτη δίπλα σε μια παράλληλη ανάγνωση ένιωσα την επιθυμία να τους μεταδώσω για λίγο την ικανότητα του Δον Κιχώτη να φανταστούν τους εαυτούς τους σαν σπουδαίους ιππότες, τις παράγκες τους σαν πύργους και τις γυναίκες τους σαν Δουλτσινέες, έτσι για να φωτιστούν  για λίγο οι ζωές τους πριν το γκρέμισμα. Μέ πρόλαβε όμως ο συγγραφέας , ο οποίος στο διήγημα "Πάροδος Μυκόνου 9Β" μας αφηγείται την ιστορία ενός μικρού αγοριού, που ξέφευγε από την άθλια πραγματικότητα διαβάζοντας βιβλία και που κάποια στιγμή θέλησε να επιχειρήσει να ζήσει ο, τι η φαντασία του υπαγόρευε. Το έζησε για λίγο και το πλήρωσε με την ίδια του τη ζωή. Ωστόσο, χάρηκα τόσο με τη χαρά του αγοριού, όταν καβάλησε το άσπρο αλογάκι του λούνα-παρκ και χίμηξε να κατατροπώσει τους εχθρούς. Ομως, σε μια τόσο σκληρή πραγματικότητα, σε τόσο "αίμα", μόνον η φαντασία δίνει δυνατότητες φυγής για λίγο ή για περισσότερο, αφού η επιστροφή σ' αυτήν δείχνει για τους ήρωες των διηγημάτων "μοιραία".  Οι "μοιραίοι" των Καμινίων ευτύχησαν σ' ένα πράγμα: στο ότι βρέθηκε η πένα ενός προικισμένου συγγραφέα για να απαθανατίσει τον κόσμο τους που -ας μην το ξεχνάμε- υπήρξε κι εξακολουθεί να είναι μέρος και του δικού μας κόσμου.-