Αισιοδοξία για το θαύμα της ζωής - βιβλία ιδέες - Το Βήμα Online

Αισιοδοξία για το θαύμα της ζωής - βιβλία ιδέες - Το Βήμα Online

                         

                                 Aναγνωστικός απολογισμός για τη χρονιά που φεύγει και αναγνωστικές   
                                προτάσεις  για τους φίλους.


     Συνηθίζω να σημειώνω τα βιβλία που διαβάζω μέσα στη χρονιά μαζί με τα πιο ουσιαστικά αποσπάσματα απ' αυτά για να τα κρατώ στη μνήμη, τα παιχνίδια της οποίας με την πάροδο των χρόνων έχω αρχίσει να φοβάμαι, και για να ξαναγυρίζω σ' αυτά, όταν θέλω να ξεκουραστούν τα μάτια μου πάνω σε όμορφα γραμμένες σελίδες. Σκέφτηκα, λοιπόν, να μοιραστώ με τους φίλους αυτά τα βιβλία και τα αποσπάσματα που θεωρώ ότι θα μπορούσαν να τους παρακινήσουν να τα διαβάσουν. Κάποια από αυτά σίγουρα είναι γνωστά και πιθανόν  να έχουν διαβαστεί.  Σ' αυτήν την περίπτωση απλά θα μοιραστούμε την αναγνωστική εμπειρία.

Η έλευση του 2015 με βρήκε με το βιβλίο του Τζ. Κόου: "Τι ωραίο πλιάτσικο", εκδ. Πόλις:
Στο βιβλίο του αυτό ο συγγραφέας περιγράφει τη Βρετανία που ανέδειξε η Μ. Θάτσερ. Το συλλογικό κακό που αναδείχτηκε τότε και βέβαια έκτοτε αναπτύχθηκε σ' ένα συλλογικό τέρας.
".....Η ταινία μας υπενθυμίζει πως ό,τι είναι αναπόφευκτο μπορεί επίσης να είναι και ψυχικώς αφόρητο, ό,τι είναι δικαιολογημένο μπορεί να είναι αποτρόπαιο.... ότι ακριβώς όπως η τρελή Μητέρα Φύση, αυτή η άλλη τρελή, η Μητερα Κοινωνία, είναι οργανωμένο σύστημα όχι μόνο ζωής αλλά και θανάτου...."
"...έρχεται μια στιγμή όπου απληστία και παραφροσύνη γίνονται ένα και το αυτό και δεν μπορείς πια να τις ξεχωρίσεις. Κι έρχεται και κάποια άλλη στιγμή όπου η προθυμία να είσαι ανεκτικός απέναντι στην απληστία, να ζεις δίπλα της, ή και να την ενισχύσεις γίνεται κι αυτή ένα είδος παραφροσύνης..."

Ακολούθησε δανεισμένο από μια καλή φίλη το βιβλίο του Χαρούκι Μουρακάμι: " Ο άχρωμος Τσουζούρου Ταζάκι":
".......Μπορεί να είμαι ένα άτομο κενό περιεχομένου, σκεφτόταν. Ομως ακριβώς γι' αυτό, κάποιοι, έστω και προσωρινά, βρήκαν καταφύγιο σε μένα, σαν τα μοναχικά νυχτοπούλια που ψάχνουν για ένα ασφαλές μέρος να κουρνιάσουν τη μέρα, κάτω από τη σκέπη ενός άδειου σπιτιού. Ισως βρήκαν του γούστου τους αυτό τον παντελώς ήρεμο και μισοσκότεινο χώρο...."
"............Οι άνθρωποι δε συνδέονται μόνο μέσα από τα αρμονικά συναισθήματά τους.  Μάλλον συνδέονται βαθιά μέσα από τα τραύματά τους. Δένονται μέσα από τον πόνο τους, από τις αδυναμίες τους. Δεν υπάρχει ησυχία, χωρίς σπαραξικάρδιες κραυγές, συγχώρεση δίχως να τρέξει αίμα καταγής, αποδοχή που δεν περνάει μέσα από οδυνηρή απώλεια. Γιατί αυτά βρίσκονται στα θεμέλια της πραγματικής αρμονίας..."

Al. Munro: "Παρα πολλή ευτυχία". Για το εξαιρετικό αυτό βιβλίο θα βρείτε ιδιαίτερη ανάρτηση σ' αυτό το blog.

Ποιητική συλλογή του Κυριάκου Συφιλτζόγλου: "Με ύφος Ινδιάνου". Εξαιρετική συλλογή που αναδείχνει το ταλέντο αλλά και το ήθος του ποιητή που το θεωρώ εξίσου σημαντικό. Και γι αυτή τη συλλογή έχω κάνει ιδιαίτερη ανάρτηση στο blog.

Νεοϋορκέζικη ατμόσφαιρα , στη συνέχεια, με τα βιβλία του P. Auster: "Το ημερολόγιο του χειμώνα" και η "Τριλογία της Νέας Υόρκης", εκδ. Μεταίχμιο.
 Από το "Ημερολόγιο του χειμώνα":
"............Απρόοπτα γεγονότα αντιπαρατίθενται σε αναγκαίες καθημερινές πράξεις. Καθώς κοιτάζεσαι στον καθρέφτη, συνειδητοποιείς ότι όλη η ζωή είναι τυχαία, εκτός από αυτό το απαραίτητο γεγονός, το οποίο αργά ή γρήγορα καπου θα καταλήξει".
"...........Επειδή δεν έχεις ιδέα από πού κατάγεσαι εδώ και χρόνια υποθέτεις ότι είσαι μια σύνθεση όλων των φυλών του ανατολικού ημισφαιρίου, εν μέρει Αφρικανός, εν μέρει Αραβας, εν μέρει Κινέζος, εν μέρει Ινδός, εν μέρει Καυκάσιος, η χοάνη πολλών αντιμαχόμενων πολιτισμών σ'  ένα και μοναδικό σώμα. Αυτό, όσο τίποτα άλλο, είναι μια ηθική θέση, ένας τρόπος να αποφεύγεις το ερώτημα περί φυλής, ένα ερώτημα πλαστό κατά την άποψή σου, ένα ερώτημα που το μόνο που μπορεί να προκαλέσει είναι ο εξευτελισμός αυτού που το θέτει, κι έτσι αποφάσισες συνειδητά να είσαι ο καθένας, να αγκαλιάζεις εντός σου τους πάντες, ώστε να είσαι ο εαυτός σου με μεγαλύτερη πληρότητα και ελευθερία, εφόσον το ποιος είσαι αποτελεί ένα μυστήριο και εσύ δεν έχεις καμία ελπίδα ότι θα λυθεί ποτέ....."
"...........Η μακάβρια τριγωνομετρία του πεπρωμένου. Ακριβώς τη στιγμή που εσύ ξαναγυρνούσες στη ζωή, η ζωή του πατέρα σου έφτανε στο τέλος της..."
"........... Μια πόρτα έκλεισε. Μια άλλη πόρτα άνοιξε. Μπήκες στο χειμώνα της ζωής σου."

Από την "Τριλογία της Νέας Υόρκης": ".........Δεν είμαστε εκεί όπου είμαστε αλλά σε λάθος θέση. Λόγω μιας αδυναμίας της φύσης μας, φανταζόμαστε ένα κουτί και τοποθετούμε τον εαυτό μας μέσα σ' αυτό, και από εκείνη τη στιγμή βρισκόμαστε μέσα σε δύο κουτιά ταυτόχρονα, και είναι διπλά δύσκολο να βγούμε έξω......."
".........Οι ιστορίες συμβαίνουν μονάχα σ' αυτούς που είναι ικανοί να τις διηγηθούν, είπε κάποιος κάποτε. Κατά τον ίδιο τρόπο ίσως οι εμπειρίες παρουσιάζονται μόνο σε όσους είναι ικανοί να τις αποκτήσουν..."
".......Το θέμα είναι ότι, στο τέλος, κάθε ζωή δεν ανάγεται σε τίποτε άλλο εκτός από τον εαυτό της. Το οποίο είναι σαν να λέμε: οι ζωές δεν βγάζουν νόημα....... Δεν είναι ο θάνατος μόνο ο αληθινός κριτής της ευτυχίας- όπως παρατηρεί ο Σόλωνας- αλλά και το μόνο μέτρο με το οποίο μπορούμε να κρίνουμε τη ζωή την ίδια......"

Στο Oσλο τριγυρνά μόνος και πεινασμένος ο ήρωας του Κνουτ Χάμσουν στην κλασική "Πείνα" :
"...Δε δίσταξα να πάω στο καφενείο όπου σύχναζε κείνος  ο γνωστός μου τραπεζικός υπάλληλος. Ηθελα να του ζητήσω δέκα όρε δανεικά για ν' αγοράσω ένα κερί. Μ' άφησαν και γύρισα όλες τις αίθουσες. Τα τραπέζια ήτανε γεμάτα κόσμο- πίνανε, τρώγανε, κουβέντιαζαν. Εψαξα το καφενείο από τη μια άκρη ως την άλλη, μα δεν τον βρήκα πουθενά. Αποκαμωμένος, πνιγμένος απ'  το παράπονο, βγήκα πάλι έξω και τράβηξα κατά τα Ανάχτορα.
Είχα σηκώσει μ' ένα νευρικό κι απότομο κίνημα το γιακά μου, και με τις γροθιές μου σφιγμένες μέσα στις τσέπες του παντελονιού, προχωρούσα με κάτι μεγάλες θυμωμένες δρασκελιές βλαστημώντας τη μαύρη μοίρα μου. Ο διάολος, ο διάολος ήτανε οι αναποδιές τούτες! Εφτά, οχτώ ολόκληρους μήνες δεν είχα ζήσει ούτε μια στιγμή ξέγνιαστη, δεν είχα ιδεί ούτε μια βδομάδα χορτάτη. Μόνο, κάθε τόσο παρουσιαζότανε μπροστά μου η Ανάγκη και μου κόβε τα γόνατα.  Και μέσα σ' όλη μου τούτη την αθλιότητα είχα κιόλας διατηρήσει ακέραιο το χαρακτήρα μου, χαχά, ακέραιο πέρα για πέρα. Θεέ μου, βόηθα, τι κορόιδο που ήμουνα!....."

Με αφορμή τη Λέσχη Ανάγνωσης του βιβλιοπωλείου "Εναστρον" δύο κλασικά έργα: Φρ. Κάφκα: "Η μεταμόρφωση" και Ν. Γκόγκολ: " Το παλτό". Για το δεύτερο έχω αναφερθεί, ιδιαίτερα για το ύφος του σε σχετική ανάρτηση του blog. Από το πρώτο ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα:
"......Κι όμως η Γκρέτε έπαιζε τόσο όμορφα! Με το κεφάλι γερμένο στο πλάι, το θλιμμένο βλέμμα της ακολουθούσε προσεκτικά τις νότες στο πεντάγραμμο.
 Ο Γκρέγκορ σύρθηκε ακόμα λίγο πιο μπροστά, κρατώντας το κεφάλι του όσο πιο χαμηλά μπορούσε, με την ελπίδα πως το βλέμμα της θα συναντούσε το δικό του. Υπήρχε άραγε κανένα ζώο που να συγκινείται τόσο πολύ με τη μουσική; Ενιωθε σαν ν' ανοιγόταν μπροστά του ο δρόμος προς την απροσδιόριστη εκείνη τροφή που λαχταρούσε τόσο. Ηταν αποφασισμένος να φτάσει πάση θυσία μέχρι την αδερφή του και τραβώντας την από τη φούστα να της δώσει να καταλάβει πως την ήθελε  μαζί με το βιολί της στο δωμάτιό του, γιατί κανείς απ' όσους ήταν εκεί δεν εκτιμούσε το παίξιμό της όσο εκείνος. Και μετά δε θα την άφηνε ποτέ ξανά να βγει από το δωμάτιο, τουλάχιστον όχι όσο εκείνος θα ήταν ζωντανός. Για μια φορά η φριχτή του όψη θα του χρησίμευε σε κάτι. Σε χρόνο μηδέν θα έτρεχε από τη μια πόρτα του δωματίου στην άλλη και θα φόβιζε όποιον τολμούσε να πλησιάσει.  Η αδελφή του όμως δε θα έμενε μαζί του με το ζόρι, αλλά με τη θέλησή της: οι δυο τους θα κάθονταν στον καναπέ, εκείνη θα έγερνε το κεφάλι της για να τον ακούει καθαρά κι εκείνος τότε θα της ψιθύριζε στο αυτί το μυστικό, ότι το είχε ήδη πάρει απόφαση να τη στείλει οπωσδήποτε στο ωδείο......".Είναι μια από τις πιο τρυφερές στιγμές του παράλογα μεταμορφωμένου σε έντομο και απομονωμένου από την οικογένεια και την κοινωνία Γκρέγκορ Σάμσα.

Μια βόλτα στα βιβλιοπωλεία μου χάρισε ένα μικρό διαμάντι: το βιβλίο του H. James: " Η δεύτερη ευκαιρία":
".....Η αίσθηση του χρόνου που αποσύρεται, της ευκαιρίας που στενεύει... Είχε κάνει όλα όσα ήταν να κάνει, αλλά δεν είχε κάνει αυτά που ήθελε να κάνει..... Η αρρώστια και τα γηρατειά ορθώθηκαν μπροστά του σαν φαντάσματα με ανάλγητα μάτια. Πώς να δωροδοκήσει τέτοιες ανελέητες μοίρες για να του δώσουν μια δεύτερη ευκαιρία;......"
".......Μια δεύτερη ευκαιρία- αυτή είναι η αυταπάτη.  Δεν υπήρχε ποτέ περίπτωση να υπάρξει άλλη από την πρώτη. Δουλεύουμε στα σκοτεινά- κάνουμε ό,τι μπορούμε, δίνουμε ό,τι έχουμε. Οι αμφιβολίες είναι το πάθος μας και το πάθος είναι το έργο μας. Τα υπόλοιπα είναι η τρέλα της τέχνης."

H.Π.Α και πάλι, αυτή τη φορά με τον Σώλ Μπέλοου σε μια συλλογή δύο μυθιστορημάτων, μικρών σε έκταση το πρώτο στη συλλογή "Η μοναδική", το δεύτερο "Αδραξε τη μέρα". Δύο αποσπάσματα από το πρώτο έργο αυτού του περίφημου μυθιστοριογράφου που τόσο εύστοχα αναλύει τον σύγχρονο άνθρωπο: ".........Ο δρόμος που οδηγεί τον άνθρωπο πίσω στον εαυτό του είναι δρόμος επιστροφής από την πνευματική του εξορία, γιατί σ' αυτό ανάγεται η προσωπική ιστορία- σε μια εξορία....."
"........Η αιωνιότητα μετέτρεπε σε σκουπίδια όλες τις ανθρώπινες παρορμήσεις. Η αιωνιότητα σ' έκανε να σιχαίνεσαι την ύπαρξή σου.."
Από το δεύτερο μυθιστόρημα: "..........Αποκηρύσσοντας το όνομα του πατέρα του, αποκήρυσσε μαζί και τη γνώμη του πατέρα του γι' αυτόν. Αυτό ήταν, το ήξερε το τίμημα της ελευθερίας του."Αντλερ" σήμαινε γι' αυτόν τον τίτλο του είδους. "Τόμυ" την ελευθερία του ατόμου. Αλλά το "Ουίλκι"(όνομα που τον φώναζε ο πατέρας του όταν ήταν μικρός- σημείωση δική μου-) ήταν ο αναπόφευκτος εαυτός του..."
"...........Επιφανειακά, ο νεκρός με το επίσημο πουκάμισό του, τη γραβάτα του, τα μεταξωτά πέτα και το πουδραρισμένο του δέρμα έμοιαζε τόσο αξιοπρεπής. Λίγο χαμηλότερα όμως- τόσο μαύρος, σκέφτηκε ο Ουίλχελμ, τόσο έκπτωτος.
 Στάθηκε λίγο παράμερα ο Ουίλχελμ κι άρχισε να κλαίει."

Αμερική και πάλι, αυτη τη φορά βαθιά Αμερική, στη σκληρή πραγματικότητα της Αγριας  Δύσης, που διαλύει όνειρα και σχέσεις ανθρώπων και ισχυροποιεί τους ισχυρούς καταδικάζοντας τους αδύναμους. Αυτό είναι το σκηνικό των διηγημάτων της Αννυ Πρου στη συλλογή "Καλά είναι κι έτσι". Ενα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το διήγημα " Ανάσκελα στο χαντάκι": ".... Η σιωπή απλώθηκε σαν ποτάμι ξέχειλο από βρόχινο νερό, γλείφοντας τους τοίχους της κάμαρας, φτάνοντας πάνω απ' το κεφάλι τους.... Η Ντακότα.... ένιωθε το φόβο των Χικς να στερεοποιείται λίγο λίγο σε γνώση,  σε βεβαιότητα. Ηδη  η θλίψη κατακάθιζε γύρω από το σφιγμένο ζευγάρι σαν λάσο από χόντρο σκοινί, το ίδιο σκοινί που τους έζωνε όλους. Επρεπε να σφίξει κι άλλο το σκοινί γύρω από τους Χίκς, να τους συνθλίψει ώσπου να μουδιάσουν, να καταλάβουν πως δεν αξίζει τον κόπο ν' αγαπάς. "Ο Σας", είπε, "τόσο αχνά στην αρχή που μετα βίας ακούστηκε. "Ο Σας είναι με τα βυζά τούρλα στο χαντάκι". Μα την ίδια κιόλας στιγμή που πρόφερε τις λέξεις ένιωθε και τη δική της κατάβαση στη σκοτεινή νερουλιασμένη λάσπη."

Νότια Αμερική, στη συνέχεια, Κολομβία και Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες στο πολύ ενδιαφέρον μυθιστόρημά του "Οι πληροφοριοδότες": ένα μυθιστόρημα , στο οποίο ένας νεαρός δημοσιογράφος προσπαθεί να ανακαλύψει την αλήθεια για τη χώρα του ,τον πατέρα του σ' ένα ταξίδι πίσω στο χρόνο και πιο συγκεκριμένα στη δεκαετία του 1940, τότε που στην Κολομβία καταστράφηκαν, όπως γράφεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, ζωές , διαλύθηκαν οικογένειες και σπιλώθηκαν συνειδήσεις.  Παραθέτω ένα εξαιρετικό απόσπασμα από το βιβλίο: "... Όταν γερνάς και τα σύμβολα χάνουν την αξία τους, τα πράγματα ξαναγίνονται αυτά που είναι. Κουράζεσαι από το να σκέφτεσαι τι αντιπροσωπεύει αυτό και τι αντιπροσωπεύει εκείνο. Εχω χάσει πια την ικανότητα να ερμηνεύω σύμβολα, και μαζί της χάθηκε κι ο Θεός, σαν να 'σβησε. Κουράζεσαι να ψάχνεις  πίσω από τα πράγματα.... πίσω απ'  τα γυαλιά ενός παπά.. πίσω από την όστια. Για σας τους νέους μπορεί να' ναι δύσκολο να το καταλάβετε, αλλά αυτό είναι Θεός για τους γέρους: ένας φίλος με τον οποίο παίξαμε κρυφτό για πολλά χρόνια."

Μέσα  Σεπτέμβρη άρχισε μια αναγνωστική περιπέτεια με το κλασικό μυθιστόρημα του Τόμας Μαν:
" Το μαγικό βουνό". Η περιπέτεια ολοκληρώνεται αυτές τις μέρες και ομολογώ ότι στενοχωριέμαι που φτάνει στο τέλος της. Τι να γράψει κανείς για ένα τέτοιο μυθιστόρημα; Για τις φιλοσοφικές του προεκτάσεις, για την παρουσίαση της δύναμης του έρωτα, για την επιμονή του συγγραφέα να στοχάζεται πάνω στη ζωή και στο θάνατο, στο χρόνο, τόσο τον πραγματικό όσο και τον αφηγηματικό; Είναι πραγματικά μια αναγνωστική εμπειρία ζωής. Παραθέτω κάποια αποσπάσματα πειστικά της αξίας του:
"............Αλλά, εκτός που ο μικρός Χάνς Κάστορπ δεν άφησε να το προσέξουν, ακόμη κι αν δεν το ομολόγησε σε κανέναν, όλ' αυτά και προπαντός τα πολλά λουλούδια, κυρίως τα σκορπισμένα παντού πολυάνθεμα είχανε σκοπό τους να γλυκάνουν την άλλη όψη του θανάτου, που δεν ήταν ούτε όμορφη ούτε αληθινά θλιμμένη, αλλά μάλλον κάπως ανάρμοστη, κάπως ταπεινά σωματική, για να σας κάνουν να την ξεχάσετε ή για να σας εμποδίσουν να τη συνειδητοποιήσετε.
Σε τούτη τη δεύτερη φύση του θανάτου οφειλότανε τ' ότι ο πεθαμένος παππούς έμοιαζε τόσο παράξενος, όχι ακριβώς σαν παππούς, παρά σαν κέρινη κούκλα σε φυσικό μέγεθος, που ο θάνατος την είχε βάλει στη θέση του προσώπου του και που σ' αυτήν αποδίδονταν όλες αυτές οι ευλαβικές και μεγαλοπρεπείς τιμές. Αυτός που κειτόταν εκεί, ή πιο σωστά, αυτό που κειτόταν εκεί, δεν ήταν ο ίδιος ο παππούς, παρά ένα περίβλημα- που όπως ήξερε ο Χανς Κάστορπ, δεν ήταν από κερί, παρά από την ίδια την ύλη του. Μόνο από ύλη: κι αυτό ήταν ακριβώς το ανάρμοστο και κάπως θλιβερό,- όχι τόσο θλιβερό όσο θλιβερά είναι τα πράγματα που έχουν σχέση με το σώμα και μόνο με το σώμα.."
".........Ο παραλογισμός του θανάτου υπάρχει στη ζωή, δεν θα υπήρχε ζωή δίχως του κι η θέση του Homo Dei βρίσκεται στη μεση- μεταξύ παραλογισμού και λογικής- όπως κι η πολιτεία του βρίσκεται ανάμεσα στη μυστικιστική κοινότητα και στον κούφιο ατομισμό..... Σ' αυτή τη θέση χρειάζεται νά 'χεις λεπτές, ευγενικές και φιλικές σχέσεις με τον εαυτό σου, γιατί μόνον αυτός είναι ευγενής, κι όχι οι αντιθέσεις. Ο άνθρωπος είναι ο κύριος των αντιθέσεων, υπάρχουν χάρη σ' αυτόν, κι επομένως είναι πιο ευγενής απ' αυτές. Πιο ευγενής απ' το θάνατο, πάρα πολύ ευγενής για το θάνατο- αυτό είναι η ελευθερία του μυαλού του. Πιο ευγενής απ' τη ζωή, πάρα πολύ ευγενής για τη ζωή- αυτή 'ναι η ευλάβεια της καρδιάς του"
".........Μπορεί κανείς να διηγηθεί το χρόνο, τον ίδιο το χρόνο, σαν χρόνο και καθαυτό χρόνο; Αληθινά , όχι, θα ήτανε μια τρελή επιχείρηση. Ενα διήγημα που θα έλεγε: "Ο χρόνος κύλησε, πέρασε, πέταξε, ακολούθησε το ρεύμα του " και τα παρόμοια- ποτέ δεν θα μπορούσε να τ' ονομάσει διήγημα ένας υγιής, στο μυαλό, άνθρωπος. Θα 'ταν περίπου, σαν να 'χε κανείς την παράξενη ιδέα να παίζει για μια ώρα την ίδια και την αυτή νότα κι αυτό- να επιμένει πως ήταν μουσική. Γιατί η διήγηση μοιάζει με τη μουσική στ' ότι "πληρώνει" το χρόνο, τον "γιομίζει ευπρεπώς" , τον "διαιρεί" και κάνει ώστε "κάτι ετοιμάζεται μ' αυτόν" και "κάτι συμβαίνει μ' αυτόν"....Ο χρόνος είναι το στοιχείο της διήγησης, όπως είναι και το  στοιχείο της ζωής: κι είναι αναπόσπαστα δεμένος μαζί της όπως και τα σώματα μέσα στο χώρο..."

Κλείνω αυτή την αναγνωστική περιδιάβαση στον προηγούμενο χρόνο με το συγγραφικό εγχείρημα του Νορβηγού  συγγραφέα Κάρλ Ούβε Κναουσγκόρντ να αφηγηθεί τη ζωή του σε μια εξάτομη λογοτεχνική αυτοβιογραφία. Η περιέργεια με ώθησε να διαβάσω τον πρώτο τόμο με τίτλο " Ενας θάνατος στην οικογένεια" και ομολογώ ότι η εμπειρία ήταν σαγηνευτική. Βρήκα μέσα κομμάτια του εαυτού μου, συγκινήσεις δικές μου, αγωνίες μου, φόβους, λαχτάρες. Περιμένω τον δεύτερο τόμο που αναμένεται να εκδοθεί μέσα στον Δεκέμβρη από τις εκδόσεις 'Καστανιώτη'. Ολο το έργο φέρει τον τίτλο "Ο αγώνας μου". Σας χαρίζω μερικά αποσπάσματα:
".......... Το μοναδικό μου κριτήριο, όταν επρόκειτο για ζωγραφική, ήταν τα αισθήματα που μου προξενούσε. Το συναίσθημα του ανεξάντλητου. Της ομορφιάς. Της στοργής. Ολα μαζεμένα σε στιγμές που ήταν τόσο επείγουσες, που κάποιες φορές ήταν δύσκολο να είσαι κι εσύ μέσα. Και ακόμη τελείως ανεξήγητες....
"...........Υπήρχε ένας ολόκληρος κόσμος ανάμεσα στις μάρκες εκείνης της εποχής και στις τωρινές, και όταν τις σκεφτόμουν, εκείνος ο κόσμος ερχόταν ξαφνικά στην επιφάνεια με ήχους, γεύσεις και μυρωδιές, τελείως ακαταμάχητες, όπως είναι πάντα όλα όσα έχεις χάσει, όλα όσα εξαφανίστηκαν.  Η μυρωδιά από το κοντοκομμένο, φρεσκοποτισμένο γρασίδι όταν κάθεσαι σε ένα γήπεδο ποδοσφαίρου, ένα απόγευμα του καλοκαιριού μετά την προπόνηση, οι μακριές σκιές των ασάλευτων δέντρων, οι κραυγές και τα γέλια των παιδιών που κάνουν μπάνιο στη λίμνη, στην άλλη μεριά του δρόμου, η αψιά αλλά παρ' όλα αυτά γλυκιά γεύση του XL-i......"

Επιμένοντας ότι οι αφηγήσεις και οι αναγνώσεις γλυκαίνουν την καθημερινή μας ζωή, τολμώ να πω ότι κάποιες φορές της δίνουν νόημα, όταν δεν μπορεί να το προσλάβει από αλλού, σας εύχομαι καλή νέα χρονιά με πλούσιες εμπειρίες και....... αναγνωστικές.


                                                       -----------------------------------------------

                                                 Δροσερά  δωμάτια.



     Μέσα στον βασανιστικό καύσωνα του Ιουλίου, όταν λίγες ελπίδες έχω δροσιάς, εκτός βέβαια από την τεχνητή δροσιά του κλιματιστικού, που ωστόσο νιώθω να με πνίγει, αναζητώ την ανακούφιση στην ανάμνηση, που και πάλι στα δύσκολα μας συντρέχει απλόχερα. Με τη βοήθειά της, λοιπόν, γυρίζω πίσω στα παιδικά χρόνια. Δεκαετία του 1960, Παγκράτι, σ' ένα δρόμο, τη Δούριδος, που βγάζει στην Πλατεία Μεσολογγίου, όπου τα καλοκαίρια λυσάγαμε στο παιχνίδι μέχρι αργά τη νύχτα. Το σπίτι, που μέναμε, ήταν το ισόγειο ενός διώροφου νεοκλασικού, απέναντι από μονοκατοικίες με κήπους που ευώδιαζαν από το αγιόκλημα και το γιασεμί. Το δωμάτιό μας, εμένα και του αδελφού μου, ψηλοτάβανο, όπως και όλο το σπίτι, με ξύλινο πάτωμα και μεγάλα παράθυρα με ξύλινα πατζούρια.

    Στις ζεστές μέρες του καλοκαιριού, μετά από εξαντλητικό παιχνίδι, φιλοξενούσε τη μεσημεριανή υποχρεωτική μας ξεκούραση μέσα σε μια απολαυστική δροσιά που την εξασφάλιζαν οι πέτρινοι τοίχοι του, η ευρυχωρία και τα κουφωμένα ξύλινα πατζούρια. Εξω απόλυτη ησυχία, μέσα μισοσκόταδο και πάνω στα κρεβάτια μας σκορπισμένα τα ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ, βιβλία από τη μικρή βιβλιοθήκη του σπιτιού, οι ΜΙΚΡΟΙ ΗΡΩΕΣ και κάθε λογής περιοδικά. Ετσι περνούσε το μεσημέρι με αναγνωστικά ταξίδια, με φανταστικούς ήρωες συντροφιά και με όνειρα, όνειρα ατελείωτα.

Αυτές τις πολύ ζεστές και δύσκολες μέρες η μνήμη και πάλι προσωρινά ανακουφίζει. Μεταδίδει εκείνη τη δροσιά, που σχεδόν την αισθάνομαι στο δέρμα μου και μια γλυκύτητα που απαλύνει τη σκληρότητα του τωρινού καύσωνα, που κάνει τα καλοκαίρια μας βασανιστικά.-

                                                    ------------------------------------------------------

                                  ΤΙ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΠΑΛΤΟ ΤΟΥ ΓΚΟΓΚΟΛ

     Η παρουσία μου στη Λέσχη Ανάγνωσης του βιβλιοπωλείου ΕΝΑΣΤΡΟΝ μου έδωσε την ευκαιρία να έρθω σε επαφή με το έργο του Ν. Γκόγκολ και πιο συγκεκριμένα με τη νουβέλα "Το παλτό". Ανακάλυψα έτσι ένα ακόμα μικρό διαμάντι της λογοτεχνίας κι ένιωσα την ανάγκη να μοιραστώ την αναγνωστική μου εμπειρία με τους φίλους. 

     Ο Γκόγκολ θεωρείται πατέρας του ρωσικού πεζογραφικού ρεαλισμού. Ωστόσο οι μεγάλοι συγγραφείς δύσκολα χωρούν στα στενά ρούχα ενός λογοτεχνικού ρεύματος. Ετσι και ο Γκόγκολ, ενώ αφηγείται σε ένα πρώτο επίπεδο ρεαλιστικά απλές ιστορίες, σ' ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης ανακαλύπτει κανείς αφηγηματικά στοιχεία που μας οδηγούν πιο μπροστά από τον ρεαλισμό, έτσι ώστε οι μοντερνιστές του 20ου αι. να αναγνωρίζουν αμέριστα την επίδραση του Γκόγκολ στο έργο τους.

     Απλή ιστορία κι αυτή του Ακάκιου Ακακίεβιτς, κεντρικού ήρωα στο Παλτό.  Υπάλληλος σ' ένα τμήμα κάποιας υπηρεσίας που καταγίνεται στην αντιγραφή εγγράφων. Αντιγράφει εμμονικά ακόμη και μετά την υπηρεσία του, στο σπίτι. Ολοι στην υπηρεσία τον κοροιδεύουν και μόνο όταν το αστείο καταντά αφόρητο, τότε μόνον λέει: "Αφήστε με ήσυχο, γιατί με πειράζετε;". Ο ήρωας, με τον πενιχρό μισθό του, ζει στα όρια της φτώχιας. Εκείνο που ονειρεύεται είναι ένα καινούργιο παλτό, που θα τον βοηθήσει να αντέξει τον βαρύ χειμώνα της Πετρούπολης. Ο ράφτης του ζητά ένα μεγάλο για τα οικονομικά μέτρα του ποσόν, για να του ράψει ένα καινούργιο παλτό. Μετά από σκέψη και υπολογισμούς ο Ακάκυ αποφασίζει να περικόψει τα ήδη λίγα έξοδά του και παραγγέλνει το παλτό. Το παλτό ράβεται , είναι όμορφο και ζεστό και ο ήρωάς μας περήφανος εμφανίζεται μ' αυτό στην υπηρεσία του. Το καινούργιο παλτό του δίνει το κύρος που δεν είχε ποτέ του ανάμεσα στους συναδέλφους του και ένας βοηθός υποτμηματάρχη καλεί τον Ακάκυ σε τσάι στο σπίτι του, για να γιορτάσουν και το καινούργιο παλτό. Αμάθητος σε κοινωνικές συναναστροφές ο ήρωας πηγαίνει στο σπίτι του συναδέλφου του και μένει ως αργά το βράδυ. Φεύγοντας όμως για να γυρίσει σπίτι του μέσα από τους έρημους παγωμένους δρόμους της Πετρούπολης, δύο "μουστακαλήδες" κλέφτες του παίρνουν το παλτό. Από την άλλη μέρα αρχίζει μια γραφειοκρατική οδύσσεια για τον ήρωα ,στην προσπάθειά του να βρει κάποιον στην αστυνομία, κάποιο "σημαντικό" πρόσωπο που θα τον βοηθούσε να βρει το παλτό του. Ακαρπες οι προσπάθειές του όλες. Ποιος να ασχοληθεί με έναν ασήμαντο άνθρωπο; Ο Ακάκιος, χωρίς το καινούργιο παλτό, άρπαξε ένα γερό κρύωμα που γρήγορα, καθώς δεν είχε τα μέσα, τον έστειλε στον τάφο. Θα περίμενε κανείς ότι η ιστορία τελειώνει εδώ. Ομως όχι. Διότι μετά τον θάνατο του ήρωα ένα φάντασμα, το φάντασμά του, κυκλοφορεί στην Πετρούπολη και αρπάζει τα παλτά όποιων συναντά, μεταξύ των οποίων και του "σημαντικού" προσώπου που τον είχε αγνοήσει και καθυβρίσει στην Αστυνομία, όπου προσέτρεξε μετά την κλοπή του παλτού.

     Απλή υπόθεση, λοιπόν, που μοιάζει για τον συγγραφέα να έχει περιθωριακή σημασία. Η πραγματική δυναμική του έργου του, όπως διαβεβαιώνουν οι μελετητές του έργου του, κατανοείται στο πλαίσιο της αφηγηματικής κατασκευής, στο πλαίσιο του παιχνιδιού του ύφους. Οι ήρωές του ενσαρκώνουν στερεοτυπικά κάποιες συμπεριφορές και ο καλλιτέχνης μοιάζει να σκηνοθετεί και να ελέγχει την πορεία της αφήγησης γεμάτος διάθεση για παιχνίδι.

      Στο πλαίσιο αυτού του παιχνιδιού δίνει μεγάλη σημασία στα ονόματα των προσώπων των έργων του. Συχνά χρησιμοποιεί αστεία ονόματα ή ονόματα για να κάνει λογοπαίγνια. " Πρότειναν στη μητέρα τρία ονόματα.. Μόκυ, Σόσυ, ή να δώσει στο παιδί το όνομα του μάρτυρα Χοζνταζάτ...Προέκυψαν  άλλα τρία ονόματα: Τριφύλλιος, Ντούμα, Βαραχάσιος.." Στην επιλογή των ονομάτων σημαντικό ρόλο παίζει το φωνητικό τους αποτέλεσμα. Χάρη σε μια εντυπωσιακή συλλαβική ομοιομορφία η ονομασία καταλήγει σαν ένα παρατσούκλι φορτωμένο με φωνητική σημασιολογία και μόνο. (Ακάκυ Ακακίεβιτς). Λογοπαίγνιο επίσης απολαμβάνουμε και στην ιστορία του "σημαντικού" προσώπου, όπου το επίθετο "σημαντικός", "ασήμαντος" επαναλαμβάνονται δημιουργώντας μιαν απίστευτη ατμόσφαιρα ειρωνείας.

     Η αφήγηση του Γκόρκι έχει έναν άμεσο χαρακτήρα και η αμεσότητα αυτή δίνει στη νουβέλα μιαν επίφαση αληθινής ιστορίας. Δείγματα αυτής της αμεσότητας είναι οι φράσεις: "δυστυχώς ελάχιστα γνωρίζουμε", "δεν ξέρουμε τίποτα", "για να πούμε τη μαύρη αλήθεια". Μιμείται επίσης μιαν ανέμελη και αφελή πολυλογία.  Οι λεπτομέρειες δίνουν την εντύπωση ότι είναι ακούσιες. Παρατηρούμε επίσης ότι ευχάριστα εγκαταλείπει την κύρια ιστορία για να ενθέσει σ' αυτήν άλλες διηγήσεις παρεκβατικές.

     Από την αφήγηση δεν λείπει το λεπτό χιούμορ, η ειρωνεία, μια δόση σάτιρας, μια ατμόσφαιρα περιπαιχτική για θεσμούς, κοινωνικές συνήθειες, στερεότυπα και ιδίως για τη γραφειοκρατία και τη διοίκηση. Ο Γκόγκολ συνθέτει ένα έξοχο στην ποικιλία του σατιρικό μωσαικό. Ωστόσο, συχνά το λεπτό χιούμορ, η σάτιρα διακόπτονται από μια συναισθηματική και μελοδραματική εκτροπή. "Αφήστε με ήσυχο, γιατί με περιπαίζετε; και σ' αυτά τα φοβερά λόγια αντηχούσαν κάποια άλλα: Είμαι αδελφός σου". Μελετητές του Γκόγκολ ισχυρίζονται ότι αυτή η εναλλαγή κωμικής αφήγησης και μελοδραματικών κομματιών, η εισβολή του ρομαντικού στο ρεαλισμό, ανυψώνει το Παλτό στο επίπεδο του γκροτέσκου είδους. Στο γκροτέσκο είδος ανάγεται και η χρήση της υπερβολής στη διαγραφή των χαρακτήρων και καταστάσεων. Ο Ακάκιος είναι ένας ήρωας δοσμένος με υπερβολή. Ζει ολοκληρωτικά δοσμένος στη δουλειά του, στην αντιγραφή. Αντιγράφει παθιασμένα ακόμα και στο σπίτι του. Το ίδιο υπερβολικά δοσμένη είναι και η κοροιδία σε βάρος του. Στο γκροτέσκο είδος αναφέρεται επίσης η εισβολή του φανταστικού στο πραγματικό, σαν ένα παιχνίδι κι αυτό. Ετσι η ιστορία του Ακάκιου, όπως είπαμε, δεν τελειώνει με το θάνατό του, αλλά με την εκδίκηση που παίρνει για την κλοπή του παλτού του το φάντασμά του.

     Με την εισβολή όμως του φανταστικού στο πραγματικό  περνάμε και σ' ένα άλλο στοιχείο που δίνει μια προχωρημένη διάσταση στην αφήγηση του Γκόγκολ. Πρόκειται για το παράλογο που δεν περνά απαρατήρητο στην ιστορία, παρ' όλο που ο Γκόγκολ προσπαθεί να το καλύψει με μια λογική και αυστηρή σύνταξη, όπως και με την παράθεση πολλών λεπτομερειών που αποσπούν από τον παραλογισμό την προσοχή του αναγνώστη.

     Ολα τα παραπάνω δικαιολογούν, νομίζω, γιατί ο Γκόγκολ δεν μπορεί να χαρακτηριστεί απλά ρεαλιστής, Είναι ένας συγγραφέας που , πατώντας στο ρεαλισμό, ανοίγει δρόμους συνειδητα; ασυνείδητα; για τη μοντέρνα αφήγηση. Ετσι η ιστορία του ασήμαντου υπαλληλάκου, που θα μπορούσε να είναι στα χέρια κάποιου άλλου συγγραφέα μια μελοδραματική ιστορία, από την οποία θα βγάζαμε αφελή και εύκολα κοινωνικά και πολιτικά διδάγματα, γίνεται μια γλυκόπικρη, απολαυστική αναγνωστική εμπειρία, που επιτρέπει στον αναγνώστη να δει όλες τις προεκτάσεις της ιστορίας, χωρίς να εκβιάζεται από μια μελοδραματική αφήγηση.-

                                                                  ---------------------------------------

                                       


                                              Kυρ. Συφιλτζόγλου: "Με ύφος Ινδιάνου"



     Στις 2 Μαρτίου  στο βιβλιοπωλείο " Πλειάδες" έγινε η παρουσίαση της ποιητικής συλλογής του Κυριάκου Συφιλτζόγλου : "Με ύφος Ινδιάνου". Ομολογώ ότι ήταν μια από τις πιο ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις βιβλίων που έχω παρακολουθήσει, στη διάρκεια της οποίας αφενός επιχειρήθηκε μια πολύ ουσιαστική διείσδυση στην ποίηση του Κυρ. Συφιλτζόγλου, αφετέρου έγινε μια συζήτηση για την αφορμή της συγγραφής αυτής της συλλογής που, κατά τη γνώμη μου πάντα, μας οδήγησε στο μοίρασμα με τον ποιητή μιας οδυνηρής εμπειρίας, που σε μικρότερο ίσως βαθμό βιώνουμε όλοι, είναι όμως από εκείνα τα τόσο βασανιστικά βιώματα που τα θάβουμε μέσα μας ή τα ρίχνουμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας, για να μπορέσουμε να αντέξουμε τη ζωή μας.

      Πρόκειται για το μεταναστευτικό θέμα, το μεγαλύτερο ίσως ανθρωπιστικό πρόβλημα της εποχής μας, που στη μορφή που το έζησε ο ποιητής σαν επίστρατος στον Εβρο για κάποιες μέρες, αποτέλεσε και την αφορμή για την ποιητική του συλλογή : "Με ύφος Ινδιάνου"." Οταν τραβιούνται τα νερά του Εβρου", μεταφέρω, όσο μπορώ πιο πιστά, την εμπειρία του ποιητή, " αποκαλύπτονται πτώματα άτυχων μεταναστών, που δεν τα κατάφεραν να περάσουν στη χώρα μας, να κάνουν το πρώτο βήμα στην υλοποίηση των ονείρων, με τα οποία έφυγαν από τις πατρίδες τους. Ανθρωποι σαν κι εμάς, με όνειρα, με ένα παρελθόν σε χώρες τόσο μακρινές,αλλά και τόσο κοντινές μας, έκαναν το άλμα στη ζωή τους με την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον. Για κάποιους το άλμα αυτό υπήρξε μοιραίο. Πριν καν αρχίσουν να παλεύουν για το όνειρο. Ο ποιητής έζησε από κοντά αυτό που οι άλλοι υποψιαζόμαστε ότι συμβαίνει ή δεν αντέχουμε να το σκεφτόμαστε. Και με τα μέσα που διαθέτει ένας ποιητής αποφάσισε να εκφράσει την οδύνη του, το θυμό του γι' αυτό που συμβαίνει.
"Ενιωσα κάποια ενοχή", πάλι μεταφέρω περίπου αυτά που εξομολογήθηκε ο ίδιος στην παρουσίαση της συλλογής του, "ενοχή για το ότι έγραφα ποιήματα με τον πόνο και τον τραγικό θάνατο των άλλων. Σύντομα όμως κατάλαβα ότι έπρεπε να πάω πιο πέρα από την ενοχή, να κάνω κάτι γι' αυτό που με πλήγωσε, γι' αυτό που με θύμωσε". Και πραγματικά τι άλλο μπορεί να κάνει ένας ποιητής; Γράφει κι ελπίζει ίσως ότι κάποτε θα κινηθεί κάπως και η ευαισθησία αυτών που πρέπει να δράσουν αποτελεσματικά.

     Πολύ δυνατή η αφορμή που κίνησε τον ποιητή να γράψει. Δυνατή και η ποίησή του. "Κρύος ιδρώτας", είχε απαντήσει ο ποιητής σε ερώτηση φίλης στο fb,"πώς θα τον έλεγαν αν ήταν Ινδιάνος".
Κρύος ιδρώτας για να μπορέσει ο ποιητής να βρει το κατάλληλο γλωσσικό εργαλείο σ' έναν κόσμο, όπου η επικοινωνία έχει γίνει τόσο ρηχή και σχηματική. Ο ποιητής ξεφεύγει από τα εύκολα σχήματα λόγου.Μέσα από μια πραγματικότητα πεζή, σκληρή, καθημερινή αναζητά το ουσιαστικό,στοχεύει στη μετάδοση του βασανιστικού βιώματος. Τολμηρές συνδέσεις απομακρυσμένων λογικά ή και άσχετων μεταξύ τους- λογικά πάντα- λέξεων, αφαίρεση, ελλειπτικότητα, συμπύκνωση και ερμητικότητα είναι στοιχεία της νεότερης ποίησης που συναντούμε και σ' αυτή τη συλλογή. Ολα αυτά απαιτούν έναν υποψιασμένο αναγνώστη με ενεργητική συμμετοχή, για να μπορέσει να βυθιστεί μέσα στο ποίημα.

     Ενα μικρό δείγμα της συλλογής, το πρώτο ποίημα και το πιο αγαπημένο μου:

                                                    Εθνική Πινακοθήκη

Εγώ- Σεβάτ. Νωπογραφία
Εσύ- Ρειχάν. Ελαιογραφία σε μετάξι
Εγώ και Εσύ. Σινική
Το χωριό. Στυπόχαρτο
Το πατρικό. Πλαστικό σε λινάτσα
Το ποδήλατο. Λάδι σε καμβά
Ο πατέρας. Ξυλογραφία
Η μητέρα. Τέμπερα
Η αδελφή. Λινοτυπία

Πεπρωμένο. Φωτογραφική αναμόρφωση
                    σε ευαισθητοποιημένο τσιμέντο

Απόφαση. Εγκαυστική σε ξύλο
Υπόσχεση. Ακρυλικό σε μουσαμά
Δάκρυα. Κάρβουνο και υδρόχρωμα σε χαρτί
Φυλαχτό. Μικτή τεχνική σε επικολλημένη λύκρα
Ευχή. Ζελατίνη, χρώμα πολυεστέρας
Αποχαιρετισμός. Ακουαρέλα

Πορεία. Σωλήνες, λάστιχα, φράχτες, στοιχεία νέον,
             ηλεκτρομαγνήτες, διαστάσεις μεταβλητές

Οχθη. Μονωτικό πανί, λαδόχρωμα, πηλός
Εμπόδιο. Ηλεκτρικοί λαμπτήρες, πέτρα σε κόντρα πλακέ
Φυλάκιο. Λάμπες φθορισμού, τούβλα, ασβέστης, πίσσα
Ανάκριση. Ανοξείδωτο ατσάλι, γυαλί, σκιά στον τοίχο
Προτελευταίο βήμα. Video προβολή

Μετέωρο βήμα. Σύρμα, γυψωμένο πουκάμισο


                                                   ------------------------------------------------------

                                               Alice  Munro: "Πάρα πολλή ευτυχία"




     Εχω να ενημερώσω το blog πολύ καιρό. Κάποιες φορές η ζωή με τα όσα μας επιφυλάσσει σκληρά, οδυνηρά, αλλά και ευχάριστα, μας αναγκάζει απλά να τη ζούμε χωρίς να μας αφήνει περιθώρια να σταθούμε και να σκεφτούμε πάνω στα όσα μας συμβαίνουν, να απολαύσουμε το διάβασμα και να καταγράψουμε όσα βιώνουμε, όσα νιώθουμε, όσες συγκινήσεις η ανάγνωση κάποιου βιβλίου μας προσφέρει.
     Από τα λίγα ομολογουμένως αναγνώσματα των τελευταίων μηνών, αυτό που με συγκίνησε ιδιαίτερα είναι η συλλογή διηγημάτων της Alice Munro: " Πάρα πολλή ευτυχία". Από τα πρώτα κιόλας διηγήματα καταλαβαίνει κανείς ότι ο τίτλος λειτουργεί ειρωνικά. Σκληρές οι καταστάσεις που αφηγείται η συγγραφέας, απ' αυτές  που βιώνουν βέβαια πολλοί άνθρωποι γύρω μας, αλλά θα ευχόμασταν να μην τις ζήσουμε εμείς ποτέ. Ενδεικτικά θα αναφερθώ στο πρώτο διήγημα "Διαστάσεις", το οποίο παρουσιάζει στο ξεκίνημα της αφήγησης την ηρωίδα, την Ντόρι, να παίρνει το λεωφορείο για να επισκεφτεί τον σύζυγό της, Λόιντ, σ' ένα ψυχιατρικό ίδρυμα. Η αναδρομική αφήγηση αποκαλύπτει το δράμα της οικογένειας της ηρωίδας, αλλά και της ίδιας. Ο σύζυγος, τον οποίο γνώρισε και ερωτεύτηκε μικρή, αποδείχνεται στη διάρκεια της συμβίωσής τους βίαιος και ψυχικά διαταραγμένος. Σε κάποια έκρηξη ζήλειας, για να εκδικηθεί τη σύζυγο, την οποία υποπτευόταν ότι είχε εξωσυζυγική σχέση, σκοτώνει τα τέσσερα παιδιά τους. Μετά απ' αυτή την τραγική εξέλιξη, ο σύζυγος κλείνεται σε ψυχιατρική κλινική και η Ντόρι προσπαθεί να ξαναβρεί το κουράγιο να ζήσει με τη βοήθεια μιας ψυχολόγου και της δουλειάς της. Ωστόσο επισκέπτεται τακτικά το σύζυγό της, τον οποίο τα φάρμακα έχουν καταστείλει. Κάποια μέρα εκείνος της στέλνει ένα γράμμα στο οποίο της μιλά για τα σκοτωμένα παιδιά τους: " Είδα τα παιδιά", της γράφει. " Τα είδα και τους μίλησα..... Λέω πως υπάρχουν, όχι πως είναι ζωντανά, γιατί ζωντανά θα πει στη συγκεκριμένη μας Διάσταση και δεν λέω πως είναι εκεί....Υπάρχουν όμως και πρέπει να υπάρχει και κάποια άλλη Διάσταση, ή και αμέτρητες Διαστάσεις, αλλά αυτό που ξέρω είναι πως πέρασα σε όποια από δαύτες βρίσκονται εκείνα... Είναι καλά. Πραγματικά χαρούμενα και ζωηρά. Δεν φαίνεται να έχουν αναμνήσεις από οτιδήποτε κακό." Η ηρωίδα δεν απάντησε στο γράμμα, όμως για πρώτη φορά ένιωσε καλά με όσα ο άντρας της της έγραψε. " Η ιδέα πως τα παιδιά βρίσκονταν σ' εκείνο που είχε ονομάσει Διάστασή τους γλιστρούσε κρυφά και αθόρυβα μέσα της και για πρώτη φορά της έφερνε όχι πόνο αλλά ξεγνοιασιά". Η Ντόρι νιώθει ότι θέλει να ακούσει τον άντρα της,- όχι να τον συγχωρέσει-, απλά να τον ακούσει, να προσπαθήσει να τον καταλάβει. Μ' αυτόν αλλωστε μοιράστηκε αυτά τα φοβερά που συνέβησαν, οι άλλοι δεν θέλουν ούτε να τ' ακούσουν τόσο φριχτά που είναι. Κανένας άλλος δεν θυμάται πια τα ονόματα των παιδιών τους. Ετσι, καθισμένη στο λεωφορείο, πηγαίνει να τον ξαναδεί. Ομως, στη διαδρομή συμβαίνει κάτι αναπάντεχο: ένα αγόρι εκτοξεύτηκε από ένα αγροτικό στην αντίθετη κατεύθυνση του δρόμου κι έπεσε σοβαρά τραυματισμένο μπροστά στο λεωφορείο. Το λεωφορείο σταμάτησε και η Ντόρι έτρεξε κοντά στον τραυματισμένο νέο άντρα, του έδωσε τις πρώτες βοήθειες και κατάφερε να τον επαναφέρει στη ζωή με το "φιλί της ζωής". Από δω και κάτω η αφήγηση παίρνει μιαν αναπάντεχη τροπή; Η ηρωίδα αποφασίζει να μείνει κοντά στον τραυματία και να τον συνοδεύσει με το ασθενοφόρο στο νοσοκομείο, αναβάλλοντας για αργότερα την επίσκεψη στον άντρα της. Γιατί άραγε; Το δώρο της ζωής που χάρισε σ' έναν νέο άνθρωπο ξύπνησε μέσα της το ενδιαφέρον για τη ζωή, την προσφορά, μαζί με την απόφαση να σταθεί δίπλα στον άντρα της, να προσπαθήσει να κατανοήσει τα "γιατί" της αποτρόπαιης πράξης του; Υποθέσεις κάνω για το τέλος, ένα τέλος που αφήνει ανοιχτή μια προοπτική για την ηρωίδα. Αλλωστε επίτηδες, νομίζω, το τέλος μένει μετέωρο και αινιγματικό. Ο κάθε αναγνώστης είναι εδώ για να δώσει τις απαντήσεις του.
     Οι ήρωες της Alice Munro είναι κυριολεκτικά άνθρωποι της διπλανής πόρτας. Θα μπορούσαμε να τους συναντήσουμε σε κάθε γειτονιά. Σε κάποια φάση της ζωής τους συμβαίνει κάτι αναπάντεχο ή κάποιο πρόσωπο μπαίνει στη δική τους τροχιά και φέρνει τα πάνω κάτω. Η μέχρι τότε "ευτυχία" γκρεμίζεται, η ζωή δείχνει τη σκληρή της πλευρά, οι ήρωες διαλύονται. Σε πολλά διηγήματα οι αλλαγές που επέρχονται στη ζωή είναι πολύ σκληρές, αφάνταστα οδυνηρές. Οι ήρωες χρειάζεται να αναθεωρήσουν στάσεις ζωής, να αλλάξουν τη ματιά τους στον κόσμο. Δεν παρουσιάζεται αυτό εύκολο από τη συγγραφέα. Ομως οι ιστορίες της Munro τελειώνουν, απροσδόκητα τις περισσότερες φορές, με μια αδιόρατη αισιοδοξία, ελπίδα, τόσο αδιόρατη όμως που μοιάζει να είσαι ευχριστημένος σαν αναγνώστης που δεν γνωρίζεις περισσότερα για την περαιτέρω εξέλιξη των ηρώων, που αφήνεις το χρόνο να στέκεται ακίνητος. "Υπάρχει κάτι πάντως που έκανε τη μέρα να μην είναι απόλυτη αποτυχία. Δεν ήταν αποτυχία ,ε; Του είχε πει ίσως. Και δεν την είχε διορθώσει." ("Βαθιές τρύπες").
     Στις ιστορίες της δεν υπάρχουν βεβαιότητες, δεν υπάρχει σταθερό έδαφος. Ολα είναι πιθανά, ανοιχτά, όπως και στην ίδια τη ζωή. "Ηξερα βέβαια πως αν είχα εντοπίσει τη Νάνσι- στο μετρό για παράδειγμα, στο Τορόντο- και οι δυο μας να φέρουμε το αναγνωρίσιμο σημάδι μας, κατά πάσα πιθανότητα το μόνο που θα καταφέρναμε θα ήταν μια από κείνες τις αμήχανες και ασήμαντες κουβεντούλες, απαριθμώντας βιαστικά άχρηστα αυτοβιογραφικά στοιχεία.... Λέτε να είχε αλλάξει αυτό τα πράγματα; Η απάντηση είναι και βέβαια, και για λίγο και ποτέ." ("Πρόσωπο").
     Και άλλα θέματα βέβαια υπονοούνται στις ιστορίες της Munrο: οι προβληματικές σχέσεις γονιών παιδιών, η ανάγκη των παιδιών να απαγκιστρωθούν κουβαλώντας βέβαια πάνω τους την ενοχή, το σαθρό έδαφος πάνω στο οποίο χτίζεται η δομή της οικογένειας, που προς τα έξω μπορεί να φαντάζει ευτυχισμένη, λαμπερή, στο εσωτερικό όμως βράζουν προβλήματα στις σχέσεις, ανασφάλειες, δυστυχία τελικά. Η ίδια η συγγραφέας φαίνεται, κάπως, κατά τη γνώμη μου, να αυτοβιογραφείται σε ήρωες που αγαπούν το διάβασμα,( "Τότε πρέπει να μου ήρθε η ιδέα πως όλα τα βιβλία ήταν δωρεάν, όπου κι άν τα έβρισκες. Σαν το νερό από τη δημόσια βρύση"), που επιζητούν την ανεξαρτοποίηση, την αντισυμβατική ζωή, μακριά από το κυνήγι της επιτυχίας και του κερδους. Ετσι κι αλλιώς δείχνει να πιστεύει πως η ευτυχία δεν βρίσκεται τελικά σ' αυτά.
     Ολα αυτά, λοιπόν, μέσα από μια αφήγηση λιτή, φυσική, που ρέει σαν ποτάμι, που όμως δεν κυλά πάντα αβίαστα, έχει και τα δύσκολα κι επικίνδυνα περάσματά του. Αλλοτε πρωτοπρόσωπη και πιο οικεία, άλλοτε τριτοπρόσωπη με αναγκαίες αποστάσεις από τα πρόσωπα της ιστορίας, ειρωνική σε πολλά σημεία, πικρή συχνά, κάποτε, πιο σπάνια, ελαφρά χιουμοριστική και σε κάποια διηγήματα δραματική χωρίς όμως καμια σχέση με το μελόδραμα. Οι αναδρομές συχνές φωτίζουν ολόπλευρα τις ζωές των ηρώων.
     Με άλλα  λόγια, τα βιβλία της Munro καθρεφτίζουν με τον τρόπο της σπουδαίας διηγηματογράφου αυτό που πραγματικά είναι η ζωή.-


                                                    ----------------------------------------------