Παράλληλες αναγνώσεις.
Πρόσφατα διάβασα δυο ενδιαφέρουσες συλλογές διηγημάτων: την "Ομορφη ζωή" της Ζέτας Κουντούρη και τα "Καμίνια εντός" του Ιερώνυμου Πολλάτου. Παράλληλα, ξαναδιαβάζω τον "Δον Κιχώτη" του Μ. Θερβάντες. Πώς αυτά τα τρία βιβλία συνδέθηκαν, περίεργα ίσως, μεταξύ τους μέσα μου, θα προσπαθήσω να δείξω εδώ.
Η πρώτη συλλογή διηγημάτων της Ζέτας Κουντούρη περιλαμβάνει ιστορίες ηρώων, όλων αντρών, που ζουν, όπως αρχικά φαίνεται, στα περισσότερα διηγήματα της συλλογής, ζωή ζηλευτή. Η βιτρίνα είναι λαμπερή. Οι ήρωες έχουν να επιδείξουν λαμπρή καριέρα, κινούνται σε πολυτελείς χώρους, έχουν ερωτικές σχέσεις παράλληλα με μια τακτοποιημένη, επιφανειακά τουλάχιστον, ζωή. Πίσω όμως από τη βιτρίνα; Η "μαστοριά" της συγγραφέως οφείλεται στο ότι δεν μας αφήνει σ' αυτή τη "βιτρίνα",αλλά μας αναγκάζει να δούμε πίσω απ' αυτήν. Το "τέχνασμά" της είναι ότι στήνει απέναντι στους "πετυχημένους" άντρες ήρωές της γυναικεία πρόσωπα- άραγε είναι τυχαίο αυτό;- που είτε με την επίμονη ανώνυμη παρουσία τους στη ζωή τους για κάποιο διάστημα, είτε με κάποιο γράμμα, είτε μέσα από κάποια λόγια, είτε με την αυτοκτονία τους ωθούν τους ήρωες σε μια ενδοσκόπηση, σε μια αναδρομή στο παρελθόν και σ' έναν απολογισμό ζωής, που ανασύρει ενοχές δυσβάσταχτες και αποδομεί όλο το οικοδόμημα της επιφανειακής ευτυχίας. Τα πρόσωπα αυτά είναι συνήθως από την άλλη πλευρά της ζωής, τη σκοτεινή και δύσκολη κι έτσι λειτουργούν σαν καταλύτες αποκάλυψης του απατηλού χαρακτήρα της ευτυχίας των ηρώων. Η παρουσία τους φέρνει στο φως, μέσα κυρίως από εσωτερικούς μονολόγους άμεσους ή έμμεσους, ενοχές, αγωνίες, φόβους, ανασφάλειες, αδυναμία επικοινωνίας με τους κοντινούς τους ανθρώπους, μοναξιά, εντέλει δυστυχία. Ετσι η αρχική εικόνα της αξιοζήλευτης ευτυχίας θαμπώνει τελικά τόσο που σχεδόν δεν φαίνεται και βέβαια παύει να εντυπωσιάζει. Μόνον ο κηπουρός και η γυναίκα του στο πρώτο διήγημα "Ομορφη ζωή" μένουν με την εικόνα της ευτυχίας του στρατηγού που χρόνια υπηρετούν, την ίδια ώρα όμως που ο αναγνώστης, μέσα από την ανασκόπηση της ζωής του ήρωα από τον ίδιο, λίγο πριν πεθάνει, έχει αντιληφθεί πόσο μόνος και δυστυχής ήταν ο ήρωας. Η ειρωνεία λειτουργεί αριστοτεχνικά.
Συνήθως η αξία ενός λογοτεχνικού έργου αποτιμάται και από το κατά πόσο αλλάζει τη ματιά μας, σαν αναγνωστών, απέναντι στη ζωή. Νομίζω ότι το βιβλίο της Ζέτας Κουντούρη μας υποψιάζει απέναντι σε ό,τι λάμπει και επομένως μας ωθεί να βλέπουμε πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα, αυτό που τελικά είναι αληθινό και ουσιαστικό. Αυτό ζητά και το κορίτσι που επισκέπτεται τον συγγραφέα του διηγήματος "Θά ' θελα να να με λένε Δαλιδά": "Τι απέγινε στ' αλήθεια η παλιά μαγκιά σου;... Την άφησες στην άκρη, την ξεπούλησες κι αυτή για να σου δώσουν την πανεπιστημιακή έδρα; Είχαν αίμα τα πρώτα σου βιβλία.." Νομίζω ότι αυτό το "αίμα", η αληθινή ζωή, είναι η μαγιά ενός καλού λογοτεχνικού έργου.
Η "μαγκιά" και το "αίμα" είναι οι λέξεις που ταιριάζουν, κατά τη γνώμη μου, στο βιβλίο του Ιερ. Πολλάτου "Τα Καμίνια εντός". Εδώ δεν υπάρχει βιτρίνα. Υπάρχει η σκληρή πραγματικότητα, η αληθινή ζωή της βιοπάλης, της μιζέριας, το όνειρο για μια καλύτερη ζωή που μένει απραγματοποίητο. Υπάρχει η παράγκα, το καμαράκι, ο χωματόδρομος με τη λάσπη να θάβει τα όνειρα το χειμώνα και με τη σκόνη να τα εξανεμίζει το καλοκαίρι. Τα Καμίνια, "η συνοικία το όνειρο" του Πειραιά, εντός- πιο εντός δεν γίνεται- με τους ανθρώπους τους μεροκαματιάρηδες, "μοιραίους", αδύναμους μπροστά στην παντοδύναμη εξουσία και το χρήμα, να παλεύουν με κάθε τρόπο, αλλοτε ηθικό, άλλοτε ανήθικο- με τα κριτήρια πάντα μιας κοινωνίας που διαχωρίζει τους ανθρώπους- και τελικά να συντρίβονται. Ο συγγραφέας συμπονά τους ήρωές του και φυσικά μας μεταδίδει τη συμπάθεια γι' αυτούς. Εχοντας διαβάσει τα πρώτα διηγήματα κι έχοντας τον Δον Κιχώτη δίπλα σε μια παράλληλη ανάγνωση ένιωσα την επιθυμία να τους μεταδώσω για λίγο την ικανότητα του Δον Κιχώτη να φανταστούν τους εαυτούς τους σαν σπουδαίους ιππότες, τις παράγκες τους σαν πύργους και τις γυναίκες τους σαν Δουλτσινέες, έτσι για να φωτιστούν για λίγο οι ζωές τους πριν το γκρέμισμα. Μέ πρόλαβε όμως ο συγγραφέας , ο οποίος στο διήγημα "Πάροδος Μυκόνου 9Β" μας αφηγείται την ιστορία ενός μικρού αγοριού, που ξέφευγε από την άθλια πραγματικότητα διαβάζοντας βιβλία και που κάποια στιγμή θέλησε να επιχειρήσει να ζήσει ο, τι η φαντασία του υπαγόρευε. Το έζησε για λίγο και το πλήρωσε με την ίδια του τη ζωή. Ωστόσο, χάρηκα τόσο με τη χαρά του αγοριού, όταν καβάλησε το άσπρο αλογάκι του λούνα-παρκ και χίμηξε να κατατροπώσει τους εχθρούς. Ομως, σε μια τόσο σκληρή πραγματικότητα, σε τόσο "αίμα", μόνον η φαντασία δίνει δυνατότητες φυγής για λίγο ή για περισσότερο, αφού η επιστροφή σ' αυτήν δείχνει για τους ήρωες των διηγημάτων "μοιραία". Οι "μοιραίοι" των Καμινίων ευτύχησαν σ' ένα πράγμα: στο ότι βρέθηκε η πένα ενός προικισμένου συγγραφέα για να απαθανατίσει τον κόσμο τους που -ας μην το ξεχνάμε- υπήρξε κι εξακολουθεί να είναι μέρος και του δικού μας κόσμου.-
Πρόσφατα διάβασα δυο ενδιαφέρουσες συλλογές διηγημάτων: την "Ομορφη ζωή" της Ζέτας Κουντούρη και τα "Καμίνια εντός" του Ιερώνυμου Πολλάτου. Παράλληλα, ξαναδιαβάζω τον "Δον Κιχώτη" του Μ. Θερβάντες. Πώς αυτά τα τρία βιβλία συνδέθηκαν, περίεργα ίσως, μεταξύ τους μέσα μου, θα προσπαθήσω να δείξω εδώ.
Η πρώτη συλλογή διηγημάτων της Ζέτας Κουντούρη περιλαμβάνει ιστορίες ηρώων, όλων αντρών, που ζουν, όπως αρχικά φαίνεται, στα περισσότερα διηγήματα της συλλογής, ζωή ζηλευτή. Η βιτρίνα είναι λαμπερή. Οι ήρωες έχουν να επιδείξουν λαμπρή καριέρα, κινούνται σε πολυτελείς χώρους, έχουν ερωτικές σχέσεις παράλληλα με μια τακτοποιημένη, επιφανειακά τουλάχιστον, ζωή. Πίσω όμως από τη βιτρίνα; Η "μαστοριά" της συγγραφέως οφείλεται στο ότι δεν μας αφήνει σ' αυτή τη "βιτρίνα",αλλά μας αναγκάζει να δούμε πίσω απ' αυτήν. Το "τέχνασμά" της είναι ότι στήνει απέναντι στους "πετυχημένους" άντρες ήρωές της γυναικεία πρόσωπα- άραγε είναι τυχαίο αυτό;- που είτε με την επίμονη ανώνυμη παρουσία τους στη ζωή τους για κάποιο διάστημα, είτε με κάποιο γράμμα, είτε μέσα από κάποια λόγια, είτε με την αυτοκτονία τους ωθούν τους ήρωες σε μια ενδοσκόπηση, σε μια αναδρομή στο παρελθόν και σ' έναν απολογισμό ζωής, που ανασύρει ενοχές δυσβάσταχτες και αποδομεί όλο το οικοδόμημα της επιφανειακής ευτυχίας. Τα πρόσωπα αυτά είναι συνήθως από την άλλη πλευρά της ζωής, τη σκοτεινή και δύσκολη κι έτσι λειτουργούν σαν καταλύτες αποκάλυψης του απατηλού χαρακτήρα της ευτυχίας των ηρώων. Η παρουσία τους φέρνει στο φως, μέσα κυρίως από εσωτερικούς μονολόγους άμεσους ή έμμεσους, ενοχές, αγωνίες, φόβους, ανασφάλειες, αδυναμία επικοινωνίας με τους κοντινούς τους ανθρώπους, μοναξιά, εντέλει δυστυχία. Ετσι η αρχική εικόνα της αξιοζήλευτης ευτυχίας θαμπώνει τελικά τόσο που σχεδόν δεν φαίνεται και βέβαια παύει να εντυπωσιάζει. Μόνον ο κηπουρός και η γυναίκα του στο πρώτο διήγημα "Ομορφη ζωή" μένουν με την εικόνα της ευτυχίας του στρατηγού που χρόνια υπηρετούν, την ίδια ώρα όμως που ο αναγνώστης, μέσα από την ανασκόπηση της ζωής του ήρωα από τον ίδιο, λίγο πριν πεθάνει, έχει αντιληφθεί πόσο μόνος και δυστυχής ήταν ο ήρωας. Η ειρωνεία λειτουργεί αριστοτεχνικά.
Συνήθως η αξία ενός λογοτεχνικού έργου αποτιμάται και από το κατά πόσο αλλάζει τη ματιά μας, σαν αναγνωστών, απέναντι στη ζωή. Νομίζω ότι το βιβλίο της Ζέτας Κουντούρη μας υποψιάζει απέναντι σε ό,τι λάμπει και επομένως μας ωθεί να βλέπουμε πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα, αυτό που τελικά είναι αληθινό και ουσιαστικό. Αυτό ζητά και το κορίτσι που επισκέπτεται τον συγγραφέα του διηγήματος "Θά ' θελα να να με λένε Δαλιδά": "Τι απέγινε στ' αλήθεια η παλιά μαγκιά σου;... Την άφησες στην άκρη, την ξεπούλησες κι αυτή για να σου δώσουν την πανεπιστημιακή έδρα; Είχαν αίμα τα πρώτα σου βιβλία.." Νομίζω ότι αυτό το "αίμα", η αληθινή ζωή, είναι η μαγιά ενός καλού λογοτεχνικού έργου.
Η "μαγκιά" και το "αίμα" είναι οι λέξεις που ταιριάζουν, κατά τη γνώμη μου, στο βιβλίο του Ιερ. Πολλάτου "Τα Καμίνια εντός". Εδώ δεν υπάρχει βιτρίνα. Υπάρχει η σκληρή πραγματικότητα, η αληθινή ζωή της βιοπάλης, της μιζέριας, το όνειρο για μια καλύτερη ζωή που μένει απραγματοποίητο. Υπάρχει η παράγκα, το καμαράκι, ο χωματόδρομος με τη λάσπη να θάβει τα όνειρα το χειμώνα και με τη σκόνη να τα εξανεμίζει το καλοκαίρι. Τα Καμίνια, "η συνοικία το όνειρο" του Πειραιά, εντός- πιο εντός δεν γίνεται- με τους ανθρώπους τους μεροκαματιάρηδες, "μοιραίους", αδύναμους μπροστά στην παντοδύναμη εξουσία και το χρήμα, να παλεύουν με κάθε τρόπο, αλλοτε ηθικό, άλλοτε ανήθικο- με τα κριτήρια πάντα μιας κοινωνίας που διαχωρίζει τους ανθρώπους- και τελικά να συντρίβονται. Ο συγγραφέας συμπονά τους ήρωές του και φυσικά μας μεταδίδει τη συμπάθεια γι' αυτούς. Εχοντας διαβάσει τα πρώτα διηγήματα κι έχοντας τον Δον Κιχώτη δίπλα σε μια παράλληλη ανάγνωση ένιωσα την επιθυμία να τους μεταδώσω για λίγο την ικανότητα του Δον Κιχώτη να φανταστούν τους εαυτούς τους σαν σπουδαίους ιππότες, τις παράγκες τους σαν πύργους και τις γυναίκες τους σαν Δουλτσινέες, έτσι για να φωτιστούν για λίγο οι ζωές τους πριν το γκρέμισμα. Μέ πρόλαβε όμως ο συγγραφέας , ο οποίος στο διήγημα "Πάροδος Μυκόνου 9Β" μας αφηγείται την ιστορία ενός μικρού αγοριού, που ξέφευγε από την άθλια πραγματικότητα διαβάζοντας βιβλία και που κάποια στιγμή θέλησε να επιχειρήσει να ζήσει ο, τι η φαντασία του υπαγόρευε. Το έζησε για λίγο και το πλήρωσε με την ίδια του τη ζωή. Ωστόσο, χάρηκα τόσο με τη χαρά του αγοριού, όταν καβάλησε το άσπρο αλογάκι του λούνα-παρκ και χίμηξε να κατατροπώσει τους εχθρούς. Ομως, σε μια τόσο σκληρή πραγματικότητα, σε τόσο "αίμα", μόνον η φαντασία δίνει δυνατότητες φυγής για λίγο ή για περισσότερο, αφού η επιστροφή σ' αυτήν δείχνει για τους ήρωες των διηγημάτων "μοιραία". Οι "μοιραίοι" των Καμινίων ευτύχησαν σ' ένα πράγμα: στο ότι βρέθηκε η πένα ενός προικισμένου συγγραφέα για να απαθανατίσει τον κόσμο τους που -ας μην το ξεχνάμε- υπήρξε κι εξακολουθεί να είναι μέρος και του δικού μας κόσμου.-
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου