Alice  Munro: "Πάρα πολλή ευτυχία"




     Εχω να ενημερώσω το blog πολύ καιρό. Κάποιες φορές η ζωή με τα όσα μας επιφυλάσσει σκληρά, οδυνηρά, αλλά και ευχάριστα, μας αναγκάζει απλά να τη ζούμε χωρίς να μας αφήνει περιθώρια να σταθούμε και να σκεφτούμε πάνω στα όσα μας συμβαίνουν, να απολαύσουμε το διάβασμα και να καταγράψουμε όσα βιώνουμε, όσα νιώθουμε, όσες συγκινήσεις η ανάγνωση κάποιου βιβλίου μας προσφέρει.
     Από τα λίγα ομολογουμένως αναγνώσματα των τελευταίων μηνών, αυτό που με συγκίνησε ιδιαίτερα είναι η συλλογή διηγημάτων της Alice Munro: " Πάρα πολλή ευτυχία". Από τα πρώτα κιόλας διηγήματα καταλαβαίνει κανείς ότι ο τίτλος λειτουργεί ειρωνικά. Σκληρές οι καταστάσεις που αφηγείται η συγγραφέας, απ' αυτές  που βιώνουν βέβαια πολλοί άνθρωποι γύρω μας, αλλά θα ευχόμασταν να μην τις ζήσουμε εμείς ποτέ. Ενδεικτικά θα αναφερθώ στο πρώτο διήγημα "Διαστάσεις", το οποίο παρουσιάζει στο ξεκίνημα της αφήγησης την ηρωίδα, την Ντόρι, να παίρνει το λεωφορείο για να επισκεφτεί τον σύζυγό της, Λόιντ, σ' ένα ψυχιατρικό ίδρυμα. Η αναδρομική αφήγηση αποκαλύπτει το δράμα της οικογένειας της ηρωίδας, αλλά και της ίδιας. Ο σύζυγος, τον οποίο γνώρισε και ερωτεύτηκε μικρή, αποδείχνεται στη διάρκεια της συμβίωσής τους βίαιος και ψυχικά διαταραγμένος. Σε κάποια έκρηξη ζήλειας, για να εκδικηθεί τη σύζυγο, την οποία υποπτευόταν ότι είχε εξωσυζυγική σχέση, σκοτώνει τα τέσσερα παιδιά τους. Μετά απ' αυτή την τραγική εξέλιξη, ο σύζυγος κλείνεται σε ψυχιατρική κλινική και η Ντόρι προσπαθεί να ξαναβρεί το κουράγιο να ζήσει με τη βοήθεια μιας ψυχολόγου και της δουλειάς της. Ωστόσο επισκέπτεται τακτικά το σύζυγό της, τον οποίο τα φάρμακα έχουν καταστείλει. Κάποια μέρα εκείνος της στέλνει ένα γράμμα στο οποίο της μιλά για τα σκοτωμένα παιδιά τους: " Είδα τα παιδιά", της γράφει. " Τα είδα και τους μίλησα..... Λέω πως υπάρχουν, όχι πως είναι ζωντανά, γιατί ζωντανά θα πει στη συγκεκριμένη μας Διάσταση και δεν λέω πως είναι εκεί....Υπάρχουν όμως και πρέπει να υπάρχει και κάποια άλλη Διάσταση, ή και αμέτρητες Διαστάσεις, αλλά αυτό που ξέρω είναι πως πέρασα σε όποια από δαύτες βρίσκονται εκείνα... Είναι καλά. Πραγματικά χαρούμενα και ζωηρά. Δεν φαίνεται να έχουν αναμνήσεις από οτιδήποτε κακό." Η ηρωίδα δεν απάντησε στο γράμμα, όμως για πρώτη φορά ένιωσε καλά με όσα ο άντρας της της έγραψε. " Η ιδέα πως τα παιδιά βρίσκονταν σ' εκείνο που είχε ονομάσει Διάστασή τους γλιστρούσε κρυφά και αθόρυβα μέσα της και για πρώτη φορά της έφερνε όχι πόνο αλλά ξεγνοιασιά". Η Ντόρι νιώθει ότι θέλει να ακούσει τον άντρα της,- όχι να τον συγχωρέσει-, απλά να τον ακούσει, να προσπαθήσει να τον καταλάβει. Μ' αυτόν αλλωστε μοιράστηκε αυτά τα φοβερά που συνέβησαν, οι άλλοι δεν θέλουν ούτε να τ' ακούσουν τόσο φριχτά που είναι. Κανένας άλλος δεν θυμάται πια τα ονόματα των παιδιών τους. Ετσι, καθισμένη στο λεωφορείο, πηγαίνει να τον ξαναδεί. Ομως, στη διαδρομή συμβαίνει κάτι αναπάντεχο: ένα αγόρι εκτοξεύτηκε από ένα αγροτικό στην αντίθετη κατεύθυνση του δρόμου κι έπεσε σοβαρά τραυματισμένο μπροστά στο λεωφορείο. Το λεωφορείο σταμάτησε και η Ντόρι έτρεξε κοντά στον τραυματισμένο νέο άντρα, του έδωσε τις πρώτες βοήθειες και κατάφερε να τον επαναφέρει στη ζωή με το "φιλί της ζωής". Από δω και κάτω η αφήγηση παίρνει μιαν αναπάντεχη τροπή; Η ηρωίδα αποφασίζει να μείνει κοντά στον τραυματία και να τον συνοδεύσει με το ασθενοφόρο στο νοσοκομείο, αναβάλλοντας για αργότερα την επίσκεψη στον άντρα της. Γιατί άραγε; Το δώρο της ζωής που χάρισε σ' έναν νέο άνθρωπο ξύπνησε μέσα της το ενδιαφέρον για τη ζωή, την προσφορά, μαζί με την απόφαση να σταθεί δίπλα στον άντρα της, να προσπαθήσει να κατανοήσει τα "γιατί" της αποτρόπαιης πράξης του; Υποθέσεις κάνω για το τέλος, ένα τέλος που αφήνει ανοιχτή μια προοπτική για την ηρωίδα. Αλλωστε επίτηδες, νομίζω, το τέλος μένει μετέωρο και αινιγματικό. Ο κάθε αναγνώστης είναι εδώ για να δώσει τις απαντήσεις του.
     Οι ήρωες της Alice Munro είναι κυριολεκτικά άνθρωποι της διπλανής πόρτας. Θα μπορούσαμε να τους συναντήσουμε σε κάθε γειτονιά. Σε κάποια φάση της ζωής τους συμβαίνει κάτι αναπάντεχο ή κάποιο πρόσωπο μπαίνει στη δική τους τροχιά και φέρνει τα πάνω κάτω. Η μέχρι τότε "ευτυχία" γκρεμίζεται, η ζωή δείχνει τη σκληρή της πλευρά, οι ήρωες διαλύονται. Σε πολλά διηγήματα οι αλλαγές που επέρχονται στη ζωή είναι πολύ σκληρές, αφάνταστα οδυνηρές. Οι ήρωες χρειάζεται να αναθεωρήσουν στάσεις ζωής, να αλλάξουν τη ματιά τους στον κόσμο. Δεν παρουσιάζεται αυτό εύκολο από τη συγγραφέα. Ομως οι ιστορίες της Munro τελειώνουν, απροσδόκητα τις περισσότερες φορές, με μια αδιόρατη αισιοδοξία, ελπίδα, τόσο αδιόρατη όμως που μοιάζει να είσαι ευχριστημένος σαν αναγνώστης που δεν γνωρίζεις περισσότερα για την περαιτέρω εξέλιξη των ηρώων, που αφήνεις το χρόνο να στέκεται ακίνητος. "Υπάρχει κάτι πάντως που έκανε τη μέρα να μην είναι απόλυτη αποτυχία. Δεν ήταν αποτυχία ,ε; Του είχε πει ίσως. Και δεν την είχε διορθώσει." ("Βαθιές τρύπες").
     Στις ιστορίες της δεν υπάρχουν βεβαιότητες, δεν υπάρχει σταθερό έδαφος. Ολα είναι πιθανά, ανοιχτά, όπως και στην ίδια τη ζωή. "Ηξερα βέβαια πως αν είχα εντοπίσει τη Νάνσι- στο μετρό για παράδειγμα, στο Τορόντο- και οι δυο μας να φέρουμε το αναγνωρίσιμο σημάδι μας, κατά πάσα πιθανότητα το μόνο που θα καταφέρναμε θα ήταν μια από κείνες τις αμήχανες και ασήμαντες κουβεντούλες, απαριθμώντας βιαστικά άχρηστα αυτοβιογραφικά στοιχεία.... Λέτε να είχε αλλάξει αυτό τα πράγματα; Η απάντηση είναι και βέβαια, και για λίγο και ποτέ." ("Πρόσωπο").
     Και άλλα θέματα βέβαια υπονοούνται στις ιστορίες της Munrο: οι προβληματικές σχέσεις γονιών παιδιών, η ανάγκη των παιδιών να απαγκιστρωθούν κουβαλώντας βέβαια πάνω τους την ενοχή, το σαθρό έδαφος πάνω στο οποίο χτίζεται η δομή της οικογένειας, που προς τα έξω μπορεί να φαντάζει ευτυχισμένη, λαμπερή, στο εσωτερικό όμως βράζουν προβλήματα στις σχέσεις, ανασφάλειες, δυστυχία τελικά. Η ίδια η συγγραφέας φαίνεται, κάπως, κατά τη γνώμη μου, να αυτοβιογραφείται σε ήρωες που αγαπούν το διάβασμα,( "Τότε πρέπει να μου ήρθε η ιδέα πως όλα τα βιβλία ήταν δωρεάν, όπου κι άν τα έβρισκες. Σαν το νερό από τη δημόσια βρύση"), που επιζητούν την ανεξαρτοποίηση, την αντισυμβατική ζωή, μακριά από το κυνήγι της επιτυχίας και του κερδους. Ετσι κι αλλιώς δείχνει να πιστεύει πως η ευτυχία δεν βρίσκεται τελικά σ' αυτά.
     Ολα αυτά, λοιπόν, μέσα από μια αφήγηση λιτή, φυσική, που ρέει σαν ποτάμι, που όμως δεν κυλά πάντα αβίαστα, έχει και τα δύσκολα κι επικίνδυνα περάσματά του. Αλλοτε πρωτοπρόσωπη και πιο οικεία, άλλοτε τριτοπρόσωπη με αναγκαίες αποστάσεις από τα πρόσωπα της ιστορίας, ειρωνική σε πολλά σημεία, πικρή συχνά, κάποτε, πιο σπάνια, ελαφρά χιουμοριστική και σε κάποια διηγήματα δραματική χωρίς όμως καμια σχέση με το μελόδραμα. Οι αναδρομές συχνές φωτίζουν ολόπλευρα τις ζωές των ηρώων.
     Με άλλα  λόγια, τα βιβλία της Munro καθρεφτίζουν με τον τρόπο της σπουδαίας διηγηματογράφου αυτό που πραγματικά είναι η ζωή.-


                                                    ----------------------------------------------