J. ROTH : "HOTEL SAVOY"
Βρισκόμαστε στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Ρωσία ελευθερώνει τους αιχμαλώτους της, που συγκεντρώνονται στην ανατολική μεθόριο της Ευρώπης. Η αφήγηση, λοιπόν, σ' αυτό το μυθιστόρημα, τοποθετείται σε μια απ' αυτές τις μικρές πόλεις, που όμως δεν κατονομάζεται από τον συγγραφέα. Ετσι οι καταστάσεις και οι χαρακτήρες που περιγράφονται στο βιβλίο αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα. Δεν είναι ο τόπος που μετράει. Ο Γκάμπριελ Νταν, κεντρικός ήρωας του βιβλίου και αφηγητής της ιστορίας σε πρώτο πρόσωπο, στρατιώτης του αυστριακού στρατού, επιστρέφει από κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Σιβηρία. Αρχικά, γοητεύεται από το πελώριο HOTEL SAVOY και εγκαθίσταται σ' ένα δωμάτιο σ' αυτό: " Το HOTEL SAVOY, με τα εφτά του πατώματα, τον χρυσό του θυρεό και τον πορτιέρη με τη στολή, φαντάζει στα μάτια μου πιο ευρωπαϊκό απ' όλα τ' άλλα ξενοδοχεία της Ανατολής. Υπόσχεται νερό, σαπούνι, εγγλέζικα αποχωρητήρια, ασανσέρ, καμαριέρες με άσπρα σκουφάκια, δοχεία νυκτός καλογυαλισμένα ν' αστράφτουν ευχάριστα σαν μικρές πανάκριβες εκπλήξεις μέσα σε ντουλάπια με ξύλινη επένδυση....".
Γρήγορα, μαζί με τον ήρωα, θα μάθουμε ότι τα πράγματα στο HOTEL SAVOY δεν είναι τόσο συναρπαστικά. Η αφήγηση μας οδηγεί στο να καταλάβουμε ότι το ξενοδοχείο αυτό δεν είναι παρά ένα σύμβολο, ένα σύμβολο της κοινωνίας, όπως την ζούσε ο J. ROTH στο τέλος του πολέμου: κατακερματισμένη, με τους περισσότερους ανθρώπους εξαθλιωμένους από τον πόλεμο, την ανεργία, τις απάνθρωπες συνθήκες δουλειάς και διαβίωσης και τους πολύ λίγους να συγκεντρώνουν στα χέρια τους όλον τον πλούτο και να απολαμβάνουν τη διαμονή στα κάτω πατώματα του HOTEL SAVOY εκμεταλλευόμενοι με κάθε τρόπο τους άθλιους των τελευταίων πατωμάτων: " Το ξενοδοχείο δεν μου άρεσε πια: ούτε το πλυσταριό, με τους αποπνικτικούς ατμούς του, ούτε το φριχτό καλόκαρδο παιδί του ασανσέρ, ούτε τα τρία πατώματα φυλακισμένων. Σαν τον κόσμο ήταν αυτό το HOTEL SAVOY: απ' έξω έλαμπε, άστραφτε μεγαλόπρεπο με τα εφτά του πατώματα, αλλά στα ψηλά του κρυβόταν η φτώχεια, αυτοί που ζούσαν στους πάνω ορόφους ήταν στην πραγματικότητα χαμηλά, πού χαμηλά, θαμμένοι σε αέρινους τάφους. Κι οι τάφοι ήταν σε στρώματα πάνω από τα άνετα δωμάτια των καλοφαγωμένων ενοίκων, που κάθονταν κάτω, ήσυχοι και βολεμένοι, δίχως να ενοχλούνται από τα φέρετρα τα στοιβαγμένα στα τελευταία πατώματα. Είμαι κι εγώ απ' αυτούς που είναι θαμμένοι ψηλά..... Πόσο ψηλά μπορεί να ξεπέσει κανείς; Ως πού μπορεί να φτάσει; Ως τον ουρανό; Ως την ευλογημένη αιωνιότητα;"
Αινιγματικό, απειλητικό πρόσωπο ο διευθυντής, κ. Καλογερόπουλος, που όμως δεν εμφανίζεται ποτέ, αρκεί όμως η αναγγελία ότι θα έρθει για επιθεώρηση στο ξενοδοχείο, για να πέσουν όλοι στη δουλειά, να καθαρίσουν, να βάλουν σε τάξη τα πάντα. Ο Ιγνάτιος, το παιδί του ασανσέρ, που με λουκέτο δένει τις βαλίτσες των ενοίκων που δεν έχουν να πληρώσουν το λογαριασμό, είναι μια άλλη απειλητική μορφή στο μυθιστόρημα. Απέναντι στους πλούσιους των κάτω! πατωμάτων- τι πετυχημένη ειρωνεία αλήθεια- και στα πρόσωπα-σύμβολα του Καλογερόπουλου και του Ιγνάτιου, που έχουν επιβάλει τη δική τους τάξη πραγμάτων στο ξενοδοχείο, προσπαθούν να επιβιώσουν με κάθε τρόπο οι εξαθλιωμένοι των πάνω πατωμάτων: η Στάζια , χορεύτρια του βαριετέ, και ο Σάντσιν, παλιάτσος στο ίδιο θέατρο είναι από τα πρόσωπα που ο αφηγητής συμπαθεί ιδιαίτερα, γι' αυτό και η περιγραφή τους, παρ' ότι ρεαλιστική, λιτή, αφήνει στον αναγνώστη ένα αίσθημα τρυφερότητας. Είναι απίστευτα συγκινητική μέσα στη λιτότητά της η περιγραφή της κηδείας του Σάντσιν που πεθαίνει αβοήθητος από χρόνια αρρώστια. Το στοιχείο που δίνει στην περιγραφή της κηδείας ένα ξεχωριστό ύφος, που την μετατρέπει από μια τυπική, λιτότατη- όπως ταιριάζει στους φτωχούς- τελετή σε έναν συγκινητικό αποχαιρετισμό είναι η απρόσμενη παρουσία του γαϊδάρου του Σάντσιν, με τον οποίο ο φτωχός παλιάτσος έκανε χρόνια το νούμερό του στο θέατρο: " Το γαϊδούρι έμεινε, λοιπόν, με χαμηλωμένα τ' αυτιά του, που ήταν βαμμένα μαύρα. Και δεν σάλεψε όσο κράτησε η κηδεία. Ακίνητο έμεινε στο χείλος του μνηματος. Κανένας δεν τόλμησε να το παραμερίσει."
Στο HOTEL SAVOY θα προστεθεί σαν φιγούρα επαναστατική ο Ζβονιμίρ. Αφοβος, τολμηρός, κοινωνικός, έρχεται στο ξενοδοχείο από την αιχμαλωσία κι αυτός και δένεται φιλικά με τον Γκάμπριελ, ο οποίος μέχρι τώρα φαίνεται να βλέπει, να καταλαβαίνει, να θυμώνει,να τάσσεται συναισθηματικά στο πλευρό των εξαθλιωμένων, αλλά να μην επιλέγει τη λύση της επανάστασης απέναντι στο άδικο κατεστημένο που βιώνει. Δείχνει μάλλον να κλίνει προς μια ατομική φυγή σ' έναν καλύτερο κόσμο. Ο Ζβονιμίρ είναι κάτι σαν το alter ego του Γκάμπριελ. Πιάνει φιλίες με τους εργάτες, σαρκάζει την άρχουσα τάξη, μυεί τον Γκάμπριελ στην αξία της σκληρής δουλειάς και της συντροφικότητας και ετοιμάζει το ξεσήκωμα των φτωχών. " Ξεκινάμε μαζί για τη δουλειά, πηγαίνουμε μαζί για φαγητό, κάνοντας τις ίδιες κινήσεις. Και τα τσουβάλια ήταν ο κοινός εχθρός μας. Ο κ. Λούστιχ μας ένωσε με τα δεσμά του ιδρώτα και μας έκανε ένα. Ο αποστολέας κι ο παραλήπτης. Με φόβο βλέπουμε τα τσουβάλια να λιγοστεύουν, σε λίγο θα τελειώσουν, μαζί τους θα τελειώσει κι η δουλειά μας, ο χωρισμός μας φαίνεται οδυνηρός, λες και πρόκειται να μας κόψουν με το ψαλίδι για να χωριστούμε. Και δεν είμαι πια εγωιστής."
Στο ξενοδοχείο φτάνει η φήμη του ερχομού του κ. Μπλούμφιλντ, που κατάγεται από την πόλη αυτή, πλούτισε όμως και ζει πια μόνιμα στην Αμερική. Ολοι περιμένουν απ' αυτόν ν' αλλάξει την τύχη της πόλης: θα κάνει επενδύσεις, θα δώσει δουλειές στους ανέργους.... Στο τέλος αποδείχνεται ότι ήρθε μόνον για να προσκυνήσει τον τάφο του πατέρα του. Σκόρπισαν γρήγορα οι ελπίδες από τον ερχομό του και μόνο ο Γκάμπριελ δίπλα του, σαν γραμματέας, θα κερδίσει τα χρήματα για τη φυγή του. Η ανάγκη για δουλειά και επιβίωση, από την άλλη, θα οδηγήσει τους πεινασμένους κατοίκους της πόλης της ιστορίας μας στο HOTEL SAVOY, σύμβολο της "καθεστηκυίας τάξης", το οποίο γρήγορα θα παραδοθεί στις φλόγες. Οι στρατιώτες όμως- πάντα εκεί- επεμβαίνουν και διαλύουν το πλήθος. Ο Ζβονιμίρ χάνεται μέσα στο πλήθος και κανείς δεν ξαναμαθαίνει γι' αυτόν. Ενα τρένο που θα πάρει τον Γκάμπριελ μακριά- στην Αμερική;- βάζει το τέλος στο μυθιστόρημα.
Το HOTEL SAVOY είναι ο κόσμος μας, τότε και τώρα δυστυχώς. Από τη μια ο πλούτος, συγκεντρωμένος σε λίγα χέρια και από την άλλη φτώχεια, ανεργία, αγωνία για την επιβίωση. Η μεσαία τάξη και στο μυθιστόρημα και στον κόσμο μας όλο και πιο συρρικνωμένη, αδύναμη σ' ένα ρόλο μεσάζοντα, με χαμένο το δυναμισμό της. Το HOTEL SAVOY παραδίδεται στις φλόγες, όμως οι στρατιώτες, υπηρετώντας την εξουσία, επιβάλλουν και πάλι την ίδια τάξη πραγμάτων. Η ατομική φυγή για έναν καλύτερο κόσμο, όπως τον ονειρεύεται ο ήρωας του μυθιστορήματος, δεν είναι η λύση, γιατί βέβαια με τους ίδιους όρους καλύτερος κόσμος δεν μπορεί να υπάρξει. Το μέλλον, το δικό μας παρόν, φαίνεται να σαρκάζει την ελπίδα του ήρωα.-
---------------------------------------------
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου